"Mira que te digo"

   

   O título alude a unha das frases que José Luis Muruzábal Arlegui, o Muru, máis repetía. Era unha maneira de tomar impulso, a palanca necesaria para convencer. No momento en que escoitabas "Mira que te digo" a cousa estaba xa revirada.

   Tiña seis anos máis que eu. Sen embargo, cando o coñecín persoalmente, nos últimos anos do franquismo, levaba ás súas costas un enorme caudal de experiencia acumulada, en mil batallas sindicais, cando aínda non existían máis sindicatos que o Vertical. A confianza e seguridade que transmitía ós seus interlocutores era máxima. Poucas persoas atopei que gozaran desa característica tan singular. E a súa fama o precedía. Era un sindicalista de raza. Forxado a si mesmo. Curtido. Teimudo, como bo navarro, firme e flexible a un tempo, na procura do acordo máis satisfactorio.

   Rompeu coas CC.OO, o sindicato clandestino que pretendía colonizar o Vertical, desde dentro e desde fora. Desconfiaba da política de pacto social, de ruptura pactada, e do pensamento político que as sustentaba. E o fixo pola esquerda. Foi un dos líderes da creación dos chamados sindicatos "unitarios", alternativa sindical que promovía o Partido do Traballo. Tratábase de construír, no final da Ditadura, sindicatos asemblearios. Deste proceso naceu a CSUT (Confederación de Sindicatos Unitarios de Traballadores) e, en Galicia, a Confederación Xeral de Traballadores Galegos, a CXTG. E Muru foi o seu principal impulsor. Era unha delicia velo en acción. Para os máis mozos, os que tiñamos arredor dos 20 anos, o Navarro era unha máquina de facer sindicalismo. Así naceron o sindicato da construcción, o do transporte, en asembleas masivas de traballadores, con Muruzábal de mestre de cerimonias.

   En 1975, con varios compañeiros, encaramouse á cheminea máis alta e contaminante do estado, a da Térmica das Pontes. Como dicía Manolo Lago hai un ano, o Muru, aínda segue alí... e seguro que, para moitas persoas que o coñeceron, o nome de Muruzábal está inscrito xa no máis alto dos seus ladrillos. Aquel acto heroico o marcou para sempre. Desde alí tivo tempo de ver un panorama desolador. Foi un desafío. Aquel xesto correu como un regueiro de pólvora polas factorías de Ferrol e de Galicia enteira. Dounos o perfil dun home recio, firme, valente como poucos, que foi quen de denunciar unha Dictadura cruel ata o final, a un mes da morte de Franco. Poñía, de novo, ó sindicalismo galego no centro da confrontación política, como estivera en 1972, con Amador e Daniel. 

   A súa militancia política foi no Partido do Traballo. Por iso quixo envolver o seu propio cadaleito coa bandeira roxa, a fouce, o martelo, e a estrela de cinco puntas, ó son da Internacional tocada a violín, diante dos centos de persoas, de Navarra e de Galicia, que quixemos acompañalo no adeus final, porque nunca deixou de ser un comunista, honesto, humilde, coherente, un fin de época, a dos homes que o deron todo na defensa dos traballadores, a xustiza, a democracia e as liberdades, a do sindicalismo revolucionario e transformador, asembleario, construído desde abaixo, en ágora pública, polo que tanto loitou. Era un adiantado.

   Coincidimos na despedida moitas das persoas que estivemos na súa homenaxe hai un ano. Probablemente a máis grande concentración de dirixentes sindicais e políticos do tardofranquismo que eu lembre. Xuntos, unidos, porque si algo representaba José Luis Muruzábal, en carne viva, era a unidade sindical e política.

   Pero sobre todo, estabamos os seus alumnos, os que aprendiamos co seu exemplo, coa súa experiencia, os que o tivemos, durante tantos anos, como unha referencia persoal e tamén profesional, cando se fixo avogado. Ou cando decidiu promover unha asociación para a defensa das persoas afectadas por enfermidade mental na Coruña. Compromiso social a mans cheas, con total desprendemento.

   Muru, mira que te digo, nun país normal, con dirixentes normais, habería rúas ou prazas co teu nome, ou chemineas Muruzábal. E persoas como ti dirixíndonos. Mentres tanto, desde o alto da Térmica das Pontes, seguirás a recibir o cariño e o agradecemento de tantos, porque fuches, ti si, dos imprescindibles.

   Adeus, camarada.

   

    

PAULA PRADO, BEIRAS E O TERRORISMO

       

         Hai un discurso, manido e publicitado, da dereita máis conservadora, sobre todo dos seus sectores menos democráticos, máis reaccionarios queremos dicir, socioloxicamente falando, que identifica, a cada instante, todo o que molesta, con ETA e co terrorismo. A este paso acabaremos todos sendo ETA. A verdade é que senten nostalxia polos tempos en que o chumbo mataba e esnaquizaba vidas e futuros, as dos mortos e as dos que sobrevivían. Porque tiña unha enorme rendibilidade política, para eles...

        As novas xeracións do PP, aquelas que naceron logo do franquismo, apuntáronse moi rápido a este discurso. Si todo o que molesta é terrorismo, si da votos, do que se trata é de criminalizar, sen reparo, a protesta social, a discrepancia, a disidencia. Por iso resulta tan frecuente escoitar, na dereita, cando se refiren ós movementos sociais e políticos, a utilización de epítetos grosos como nazi, violento, terrorista, criminal, delituoso, ilegal... referidos, con extrema lixeireza, a comportamentos e condutas moi diferentes, sen matices, sen gradacións, sen proporcionalidade, con enorme simpleza mediática, pero esencialmente dirixidos á cidadanía para amedrentala. Polo contrario, comprobarán facilmente que cando se refiren ós “seus” o primeiro que poñen por diante é aquilo da “presunción de inocencia”, “deixemos actuar á xustiza” e, si non fose suficiente, carguemos máis ou menos sutilmente contra xuíces e maxistrados. Léase Pujalte e cia.

        O que non son quen de aceptar é que as súas políticas económicas e sociais, matan. Que a violencia estrutural esnaquiza en silencio familias enteiras, a miles, a millóns. Da mesma maneira que nunca asumiron que o franquismo asasinaba, torturaba, horrorizaba, legalmente, a miles. Por iso repugnan tanto das Comisións da Verdade, das Asociacións e Leis da Memoria, das persoas que reclaman, coa máxima dignidade, a condena dos crimes do franquismo, verdade, xustiza e reparación. Non. Isto, para esa dereita, significa remover o pasado, reabrir vellas feridas. Espertar os demos. Pero os mortos mal enterrados sempre acaban por saír á superficie...

        Os que son incapaces de condenar a violencia estrutural, a violencia das políticas económicas e sociais, a ditadura e o franquismo, os que criminalizan as protestas sociais, a cotío, son, polo contrario, de gatillo fácil, arremetendo sen rubor contra todo aquilo que puidera identificarse publicamente co terrorismo, así, en trazo groso, a brocha gorda, sen matices.

        Ven todo isto a conto das acusacións públicas realizadas por Paula Prado, PP, contra de Xosé Manuel Beiras, portavoz de AGE, en relación coas súas declaracións sobre o próximo xuízo contra de varios mozos galegos acusados de formar parte de Resistencia Galega, mesmo anuncia, nada menos, que mocións oportunas, oportunistas diría eu, en tódolos concellos de Galicia. Vaia desmesura. Que medo!!!. Coa que está caendo. Quizais sexa precisamente por iso, a última e socorrida cortiña de fume coa que ocultar o que acontece. Non chega con telefeijóo e os medios afíns, coa propaganda institucional. Necesitan con urxencia, as enquisas son inequívocas, de máis doses de cloroformo social. No vaya a ser, que diría Montoro.

        Paula Prado, parte dun concello e dun partido imputado ata as cachas, agora portavoz do PP e parlamentaria galega, pretende acadar notoriedade e facer máis carreira política no seu partido arremetendo nada menos que contra Xosé Manuel Beiras por algo que sabe meridianamente que non é verdade. Por moito que lle escoza, o portavoz de AGE, non defende, nin defendeu nunca, a utilización da loita armada para acadar obxectivos políticos. Teno amosado sobradamente. Outra cousa é que manifeste publicamente a presunción de inocencia dos mozos que van ser xulgados na Audiencia Nacional, que non a tiveron. Que reclame as máximas garantías nun estado que se proclama “de dereito e democrático”. O respeto polos Dereitos Humanos, de todas e todos. Que dubide de certas acusacións, dos seus termos e métodos. Ou que alerte de que non confundamos interesadamente, con grave prexuízo para os detidos, o que significa a palabra “terrorismo” e “terrorista” ou mesmo que pretendamos caracterizar a Galicia como un espazo político no que existe un clima de terrorismo.

        Pois claro que arrastramos un xermolo violento e armado con artefactos explosivos. É unha evidencia. Unha obviedade. De moitos anos e en diferentes formatos e gradacións. Certo que tiveron lugar, nas últimas décadas en Galicia, atentados contra obxectivos diversos. Os expertos falan de violencia de baixa intensidade. En calquera caso, utilizar explosivos, contra empresas ou locais de partidos, con maior ou menor estrago, é un tipo de acción violenta que nin podemos admitir nin xustificar, nin en público nin en privado. Nunca. Explicala é ben distinto. Atoparlle causas ó mal, tamén. Esixir garantías xurídicas, por suposto. Outra cousa diferente sería confundir a parte polo todo, uns detidos concretos, un xuízo, cunha organización que si defende notoriamente a loita armada, Resistencia Galega, ou negar que, nalgúns casos, existen probas contundentes da tenencia de explosivos. Próbese, xúlguese e condénese no seu caso. Con todas as garantías.

        Pero este, aínda que Paula Prado se empeñe, por moito que queira utilizalo como trampolín político persoal, non é o principal problema deste país. O sabe perfectamente. Quizais sexa por iso.

MELANCOLÍA POLOS CINEMAS PERDIDOS

        Sinto unha profunda melancolía cando un cinema se pecha. Hai uns días, a última cámara de proxección que resistía, fundiuse a negro, definitivamente, en Pontevedra. Agora son os Cinemas Valle Inclán en Santiago. Antes baixaran a persiana os Compostela. E moito antes... todos os cines que coñecín na miña infancia e mocidade.

        Cando entrei por primeira vez nun cinema foi no Teatro Principal. Estaba moi preto da miña casa, formaba parte da paisaxe máis próxima, e os meus pais tiñan a sabia costume de “ir ó cine”, sempre os venres, á sesión da noite. Moitas veces levábanme. Sempre pensei que para deixar á miña tía Pilar máis tranquila arroupando ós irmáns pequenos no 15 da Rúa da Troia. Debo recoñecer que eu era, daquela, iso que coñecemos como un “tralla”, bastante insoportable. Alguén dirá que, como agora...

        Quedei fascinado co Teatro Principal. Era enorme, precioso, un palacio, cunha decoración que nunca vira, e a pantalla, monumental. Tería 8 ou 9 anos. Proxectaban Lawrence de Arabia, a extraordinaria película de David Lean (1962) cos maxestosos, Peter O'Toole, Omar Sharif, Anthony Quinn e Alec Guinness que saían da pantalla, como na Rosa Púrpura de el Cairo de Woody Allen. Aquelas imaxes, a música, facían sentir o deserto, o golfo de Aqaba, a aventura toda nas entrañas.

        Iamos ó cine, diso se trataba, e tomabamos algo. Para min un medio bocata de xamón e un “jerez con sel”, gotas de Sanson nun vaso cheo de sifón, reconstituínte, sei que daba gañas de comer... por todo iso, para min, os venres, eran unha festa agardada.

        Logo coñecín o Salón Teatro nas longas sesións continuas, naquel galiñeiro corrido de bancos de madeira, toleando ó acomodador toda a peli, algúns tirando furtivamente dun celtas, catro na peseta... Sempre tiven metido na cabeza que alí enfermara gravemente. Foi no Salón onde empecei a atoparme mal, cunha febre moi alta. Poñían unha do Oeste, Apache, de Robert Aldrich (1954), aquel rebelde indio, Burt Lancaster, de ollos azuis. Confeso que, desde aquela, xa non quería ser vaqueiro, mellor un apache chiricahua...

        Anos despois, na transición democrática, o Salón foi o espazo de liberdade do Cineclub, en sesións nocturnas, pelexa cos pais, para atopar as orixes do cinema e aprender: os pioneiros, Porter, Griffith, expresionismo alemán, El gabinete del Dr. Caligari, simbolismo, Nosferatu, o cinema soviético, Eisenstein, as vangardas artísticas, El perro andaluz, o clasicismo, Lubitsch, Wilder, Curtiz, Bergman, Hitchcock… o neorrealismo, Rossellini, De Sica, Visconti… a Nouvelle Vague, Godard, Truffaut… os novos cinemas, Glober Rocha… cantas horas de cine magnífico, canta aprendizaxe, que extraordinarios momentos...

        Tamén o Yago formou parte da miña veciñanza cinematográfica xuvenil. Cos seus baños no hall superior. Sempre ía para arriba. Mellor apoiado na balaustrada.

        Do Metropol, no ensanche, lembro que era un cinema grandioso, cunha pantalla xigantesca. De cativos todo parece inmenso. Alí quedei pasmado diante de El planeta de los simios, de Franklin J. Schaffner (1968), case que en primeira fila, botábase a un. Aquela escena final, co Charlton Heston sorprendente, deixoume perplexo e pensativo, desconcertado. Malditas guerras!!!.

        O Capitol foi –probablemente- o cinema que máis frecuentei ó longo da miña adolescencia, mesmo onde, en varias ocasións, non podía entrar nalgunha das pelis cualificadas para maiores de 14 con reparos. Censura política, censura moral. Censura total. Tempos escuros. Berros de liberdade. As historias e os mundos que viamos no cine eran moi diferentes do que aquí acontecía. Pateabamos o NODO con forza, xa resultaba insufrible. E o novo cinema español, contra todo, abríase paso. Bardem, Berlanga, Saura, Aranda, Camino, Colomo...

        O Avenida, hoxe derruído e daquela moi nas aforas, era un cine de reestreno, certamente algo cutre. Alí podiamos recuperar algunhas películas que perdemos na súa estrea. Tamén foi Cineclub nalgún tempo. Máis adiante foi escola de pornografía cando chegaron as X. Tempos de destape e represión. Cos anos languideceu como un vagalume, ate apagarse.

        E os Valle Inclán, que agora pechan definitivamente, foron os primeiros multicines de Santiago de Compostela. Unha novidade, moi lonxe das vellas salas, con menos encanto, máis funcionais, buscando a rendibilidade, e nin así.

        Os Compostela, máis recentemente, tamén foron multisalas, algunha case que como o salón da casa, con pantalla cativa, chamáballe o “ferrobús”. E os de Area Central, no centro comercial de Fontiñas, trouxeron novos formatos, máis comerciais, aínda que mantiñan un certo cine de autor, como os Valle Inclán ou os Compostela.

        E chegamos a hoxe, só o Centro Comercial As Cancelas proxecta películas, na súa gran maioría son as que distribúen as grandes cadeas multinacionais, o cinema espectáculo, o que forma parte do lecer universal, ese que podemos ver en calquera país occidental do mundo, uniformidade, boas salas, arume a coche recen comprado, plástico fino, pantallas enormes, son de estremecer... pero non é o mesmo, tristura de pensionista... O cinema do que gosto, o que fascina, aquel que descobrín de cativo no Teatro Principal e que mamei no Salón Teatro, Yago, Metropol, Capitol, Avenida, Valle Inclán, Compostela, ata os nomes son outra cousa !!!, Aqueles espazos que alegraron e formaron a nosa vida teremos que buscalos noutros lugares e formatos, aqueles xa non volverán. Melancolía polos cinemas mortos.

Acoso escolar, maltrato entre iguais, bulling

         Con certa frecuencia saltan ós medios de comunicación casos cualificados, con maior ou menor acerto, como de acoso escolar que producen alarma entre a comunidade educativa e na cidadanía. Mesmo, en ocasións, contribúen a dar unha imaxe distorsionada do que acontece nos centros de ensino. Compre reiterar que no contexto xeral da cantidade de alumnos e alumnas que acoden ós colexios e institutos, cada día, en Galicia, case que 400.000, o número de casos detectados de acoso son mínimos, aspecto que non consola, obviamente, a un pai ou a unha nai afectada. Moito menos á vítima. Tampouco ó profesorado.

         Na publicitación máxima de “sucesos” e “incidentes” escolares, cualificados, todos eles, como de “acoso” existen moitos intereses. Cando se refiren a centros públicos e ignoran o que acontece nos privados, resultan evidentes e non merecen maior comentario. O interese comercial dalgúns medios, hipnotizados polo amarelismo e por facer caixa, tamén está bastante claro. A culpabilización do profesorado, cualificado de incapaz para abordar esta problemática, tampouco é nova. Menos claros son outros intereses como, por exemplo, darlle un papel principal á policía nacional ou á garda civil á hora de informar ou formar ó alumnado sobre o acoso, o ciberbulling, ou sobre os usos e perigos das redes sociais..., unha moda que ven estendéndose como si fose algo espontáneo e natural. Parecera como que, para algúns, non existan saberes e fontes rigorosas no ámbito civil, académico ou non gobernamental para tratar estes asuntos nun centro de ensino.

         Falamos menos doutros intereses poderosos, por exemplo, dos farmacéuticos e clínicos que, dunha maneira crecente, tratan ó alumnado con fármacos diversos para síndromes cualificados mesmo de “artificiais” por moitos expertos, entre eles, o de hiperactividade. Ou os das clínicas, gabinetes psicolóxicos ou psiquiátricos que veñen proliferando para tratar, desde esa perspectiva, a conflitividade do alumnado. Polo contrario, doutros factores como a crise, a pobreza, a exclusión, a marxinalidade, a desestructuración familiar ou das violencias no ámbito doméstico, e como inflúen no alumnado e na convivencia escolar, case que nada. Como tampouco dos recortes en educación e sobre como contribúen ó deterioro da convivencia escolar como consecuencia da diminución drástica do profesorado, do aumento progresivo das ratios e a masificación, dos macrocentros escolares, a supresión de axudas á diversidade, servizos complementarios, orientación, titoría, diversificación e adaptación curricular, apoios...

         Do traballo inxente e calado que fan os centros educativos, o seu profesorado, para abordar os conflitos, cada día, todos os días, de mediación, a pesares do maltrato que reciben das administracións e dos gobernos, do saqueo nos seus salarios e extras, nas súas condicións laborais, disto, tampouco se fala o suficiente.

         Convivir é compartir vivencias xuntos. E a solución ós problemas de convivencia nun centro escolar non poden ser, en ningún caso, retirar ó alumnado agredido da súa aula, cambialo de centro, ou tentar de protexelo e illalo na súa casa. Estas son falsas solucións que, ás veces, propomos, como pais, como profesores, como administración, con toda a boa vontade, pero erradamente.

         Para abordar os casos de maltrato entre iguais, vulgarmente coñecidos como acoso ou co seu termo en inglés “bulling”, o primeiro que debemos fomentar nun centro educativo que ten menores ó seu cargo, é a prevención, é dicir, de acordo cun Plan Integral de Mellora da Convivencia Escolar de referencia, como o que temos vixente en Galicia, e activar e desenvolver Plans de Convivencia no propio centro, con protocolos claros de detección precoz e de intervención no seu caso, nos que a Titoría ten, loxicamente, un papel relevante, e con Equipas de Mediación e Tratamento de Conflitos onde colaboren e participen non só o profesorado senón -e sobre todo- o alumnado e tamén, si é posible, os pais e as nais, cunha dirección comprometida e dinámica.

         A mellora da convivencia escolar non pode ser un obxectivo educativo só cando aparecen casos ou indicios de acoso ou maltrato. Temos que promovela de maneira sistemática, permanente, na aula e no centro, no patio de recreo e nos corredores, na cafetería, sempre e en todo lugar, na casa e nas familias. Non é posible abordar a prevención do maltrato entre iguais sen a participación activa das familias e, como sabemos, en moitos casos, este eslavón da cadea colaborativa contra o acoso, non existe ou é moi feble. Non está demais lembrar aquí que as violencias, os maltratos, onde máis se producen é, precisamente, no ámbito familiar. Na escola, en moitas ocasións, se reproducen comportamentos vividos e aprendidos na casa. Claro que, ás veces, tamén falla o centro, e o profesorado, como non, por razóns diversas, entre as que destacamos as carencias formativas específicas dos docentes en resolución e tratamento de conflitos nas aulas.

         Outro aspecto moi relevante ten que ver coa detección e o diagnóstico. Con frecuencia cualificamos de “acoso escolar” comportamentos e condutas que non o son. A confusión sobre isto ten consecuencias. Si diagnosticamos mal, os remedios e medidas que promovamos poden non ser as máis axeitadas. En moitas ocasións chamamos acoso a condutas disruptivas na aula, actos de indisciplina, unha pelexa, un calentón..., cando si algo caracteriza e distingue ó maltrato é, precisamente, a súa sistematicidade e permanencia no tempo. Ver, descubrir, desvelar a reiteración, a segregación, a persecución, temporalmente dilatada, dun agresor sobre unha vítima, resulta imprescindible para identificar correctamente o bulling. O que non significa, por suposto, que deixemos de penalizar e corrixir aquelas condutas ou comportamentos non sistemáticos citados.

         No acoso sempre existe o que coñecemos como “triángulo do maltrato” o que forman o agresor, a vítima e os espectadores. Os tres vértices deste triángulo están integrados por alumnos e alumnas, que son menores e que conviven nun centro escolar. En consecuencia, os tres necesitan tratamento educativo. En primeiro termo, a vítima, á que debemos, antes que nada, protección, axuda, apoio psicolóxico e seguridade. O agresor sería o vértice a separar no seu caso, nunca a vítima, porque a impunidade sempre é a mellor maneira de que o acoso continúe e se reproduza no centro. Por último, os espectadores, o terceiro vértice do triángulo do maltrato, que poden ser activos, os que animan, azozan e protexen ó agresor, ou pasivos, os que simplemente aceptan aquela conduta violenta, calan ou miran para outro lado, por medo ou por complicidade. En calquera caso, como dixemos, os tres vértices deste triángulo do maltrato necesitan intervención, axuda e tratamento educativo. O agresor e os espectadores, ademais, teñen que reparar o dano causado, proporcionalmente.

         Os conflitos, nos grupos humanos, nos colexios e institutos, existen, existiron e seguirán a existir, porque somos seres libres, con ilusións, desexos, aspiracións, intereses... distintos, ás veces contraditorios. Por aí empezan os conflitos.  Do que se trata é de prevelos, de aprender e manexar técnicas de resolución pacífica, dotar ó alumnado, ó profesorado, ós pais e as nais, de recursos para abordalos con garantías. A conflitividade nas aulas non podemos vela como unha desgraza, como un mal co que temos que convivir resignadamente. Todo o contrario. Como educadores, como educadoras, temos que afrontala conflitividade como un desafío, como un reto, mesmo como unha maneira de medrar autonomamente, de cambiar as cousas en positivo. Para iso necesitamos técnicas, metodoloxías, recursos, experiencias, formación específica, porque non chega coa boa vontade.

         Sempre reitero que dedicamos moitas horas, días, meses, anos, á ensinarlle ó alumnado a resolver complexos problemas matemáticos, físicos, químicos... pero a penas minutos a ensinarlles a resolver os seus propios problemas, os de relación entre iguais, aqueles que atoparán, con maior frecuencia, nas súas vidas. E para isto, a educación afectivo emocional resulta imprescindible, na casa e na escola. Son os afectos e os sentimentos, os mellores antídotos contra das violencias. E os cambios curriculares e metodolóxicos, o currículum da nonviolencia e o traballo cooperativo, para desaprender as violencias.

         Por último non quixera deixar de mencionar que a responsabilidade última da política de recortes, da falla de formación axeitada, da demolición das estruturas formativas creadas nos últimos anos, do non coñecemento xeralizado das experiencias e boas practicas que existen en Galicia e no Estado, que as hai, do esquecemento e ocultación do Plan Integral de Mellora da Convivencia Escolar de Galicia, do derrube controlado do Observatorio Galego da Convivencia Escolar, ou da desprotección que sinte o profesorado, corresponde, estou canso de dicilo, á Consellería de Educación e Ordenación Universitaria, quen ten as competencias plenas e os instrumentos en materia educativa, así como a máxima obriga de dar solucións políticas ós problemas de convivencia. E a crise, neste caso, non pode ser –tamén- unha escusa para declinar estas responsabilidades. As familias, o profesorado, os centros educativos, teñen as súas. Son as directas, a primeira liña contra dos problemas de convivencia, e o fan como mellor poden, razoablemente ben, dadas as circunstancias. As autoridades educativas, polo contrario, neste asunto, recortan, ocultan, ignoran, improvisan e, en moitas ocasións, dan páos de cego que fan moito dano.

Que non pase nada…

Afirmar a estas alturas que para o Conselleiro de Educación e Ordenación Universitaria da Xunta de Galicia, Jesús Vázquez Abad, a mellora da convivencia escolar ou a formación do profesorado en técnicas de resolución de conflitos, son prioridades do seu departamento, parecería unha broma. Ben sabemos que, seguindo unha onda promovida polo seu propio partido noutras comunidades e particularmente dalgún sindicato do sector, puxo en marcha a Lei de Convivencia e Participación, en 2011, que recoñecía a condición de autoridade pública ó profesorado pero que, de facto, en Galicia, serviu como escusa para facer a tristemente famosa consulta ós pais sobre o idioma galego, anulada por reiteradas sentencias xudiciais. Convivencia e participación, dúas palabras fermosas, estaban no título da lei simplemente para despistar.

Reiterar que, en temas de convivencia escolar, estamos moito peor que cando vostede chegou á Consellería, parece unha evidencia. No tempo que leva, unha lexislatura completa e o que pasou da actual, nesta materia, somentes retrocesos. A resposta do Director Xeral de Educación, Formación Profesional e Innovación Educativa, Manuel Corredoira, a unha pregunta formulada polo deputado de AGE, Xabier Ron, na Comisión de Educación e Cultura do Parlamento, sobre o Observatorio Galego da Convivencia Escolar amosa, sen lugar a dúbidas, o pouco interese que suscitan as ferramentas creadas polos seus antecesores para afrontar a conflitividade nos colexios e institutos de Galicia. Referímonos ó Plan Integral de Mellora da Convivencia Escolar, aprobado e asinado pola totalidade dos representantes da Comunidade Educativa e polo propio Presidente da Xunta, Emilio Pérez Touriño, precisamente un 30 de Xaneiro de 2007, Día Escolar pola Paz, aniversario da morte de Mahatma Gandhi, nun solemne acto oficial que vinculaba e comprometía ó goberno galego, sendo conselleira de educación Laura Sánchez Piñón.

A partir daquel texto de referencia, no que o Seminario Galego de Educación para a Paz tivo a honra de colaborar activamente, os centros educativos foron elaborando os seus propios plans de convivencia e creouse, un 12 de Abril, polo Decreto 85/2007, o Observatorio Galego da Convivencia Escolar con representación da comunidade educativa, as distintas administracións implicadas, expertos e movementos de renovación pedagóxica, para coordinar e dinamizar as iniciativas e abordar os conflitos nas aulas. Entre as súas funcións estaban: Avaliar sistematicamente a situación da convivencia nos centros, establecendo estratexias para a recollida de información, análise e difusión dos datos,impulsando a investigación neste ámbito; Propoñer iniciativas de cara á mellora do clima escolar, elevando propostas de actuación á Administración educativa e realizando o seguimento e avaliación destas iniciativas.Informar e asesorar as administracións sobre aspectos normativos relacionados coa convivencia e coas actuacións dirixidas á súa mellora. Propoñer liñas de actuación en materia de formación do profesorado no que respecta á convivencia escolar, promover a elaboración de materiais e recursos e facilitar o intercambio de experiencias. Asesorar a comunidade educativa nos temas propios do observatorio, ou elaborar un informe anual sobre a convivencia escolar.

En todo o tempo que leva Jesús Vázquez Abad na Consellería de Educación, lamentablemente, ninguén coñece actividade algunha do citado Observatorio. Así o confirmou o propio Manuel Corredoira no Parlamento falando del en pasado, como se fose un simple instrumento de carácter arqueolóxico e negándolle, mesmo, importancia ao seu labor, anunciando, como se o tren pasase por alí, que estaban preparando un novo Decreto de Convivencia. 

Non quixeramos ter que lamentar algunha desgraza grave, irreversible queremos dicir, en materia de convivencia escolar en Galicia. Por máis que cada certo tempo os medios de comunicación alerten de casos puntuais, por sorte, a porcentaxe real de incidentes e de partes segue a ser moi baixa sobre o total do alumnado e de gravidade menor. Polo xeral, detectamos casos de desrupción, indisciplina, algún incidente de maltrato entre iguais, matonismo,  e mínimos episodios de acoso escolar, condutas violentas reiteradas e dilatadas no tempo, máis coñecido como bulling. En calquera caso, en materia de prevención, tratamento, mediación ou formación específica, en Galicia, temos moito áinda por facer. E a pouco que fagamos non só mellora a convivencia escolar senón que tamén o fan os resultados académicos do alumnado e diminúen os índices de fracaso.

Con todo, sen axuda oficial, os centro educativos van resolvendo razoablemente ben os conflitos de convivencia, manexando os seus propios plans e os observatorios de centro, con moito voluntarismo, con comisións e aulas de convivencia non segregadoras, mesmo nalgúns casos que debemos felicitar moi especialmente, con equipas de mediación e tratamento de conflitos onde participan pais e nais, profesorado e alumnos e alumnas mediadoras formados polos propios colexios e institutos, experiencias premiadas e recoñecidas no ámbito do Estado, como o Encontro Anual de Mediación que se vén celebrando no IES Fin do Camiño de Fisterra e que reúne a rapaces e rapazas de toda España, sen practicamente axuda institucional algunha.

Con que autoridade a Consellería de Educación pode reclamar actuacións dos colexios e institutos en materia de convivencia escolar?. Con que lexitimidade pode pedir que funcionen os Plans de Convivencia e os Observatorios dos centros se non cumpre coas súas propias obrigas. Para que necesita Jesús Vázquez competencias plenas en materia educativa?

Preocupada polo anuncio realizado por Manuel Corredoira, AGE presentou -en sede parlamentaria- unha iniciativa para que o anunciado Decreto de Convivencia se someta á participación real de toda a comunidade educativa, para que non se faga, como ven sendo habitual, de costas á ela, ó tempo que reclamamos a mellora e desenvolvemento do vixente Observatorio Galego de Convivencia Escolar.

Confiemos, polo tanto, en que o Conselleiro non teña que dar nunca explicacións públicas por algún suceso lamentable en materia de acoso escolar en Galicia porque, nese caso, as súas responsabilidades políticas, ó noso entender, serían máis que obvias.

Manuel Dios Diz é mestre e profesor xubilado. Preside o Seminario Galego de Educación para a Paz. Forma parte do Observatorio Estatal da Convivencia Escolar no cupo de personalidades de recoñecido prestixio.

Xabier Ron Fernández, docente de Lingua Francesa no CPI Pontecesures e na actualidade deputado do Grupo Parlamentario de Alternativa Galega de Esquerda.

Sobre escraches, violencias e cinismo político

        O movemento pacifista internacional, en especial na Educación e a Investigación para a Paz, nos últimos trinta anos, Johan Galtung moito antes, desde mediados dos anos ’60, ven reflexionando sobre as violencias, así, en plural, para levalas ó mundo do concreto e baixalas da lonxana abstracción. Pasa o mesmo co concepto de Paz, ese gran obxectivo co que, en xeral, todo o mundo está de acordo aínda que logo, no particular, teñamos os nosos máis e os nosos menos. Por iso, recentemente, diversos autores, por exemplo, Vicent Martínez Guzmán, veñen (vimos) utilizando tamén a palabra paz en plural, e falamos de paces, unha forma de recuperar tamén aquela vella expresión infantil, tan certeira:  “fagamos as paces”.

        Efectivamente, o pacifismo, quen traballamos na promoción e difusión da Cultura da Paz, fronte da cultura da violencia, da imposición, do sometemento, do músculo, da man alzada e airada, como diría Federico Mayor Zaragoza, tanto na escola como na sociedade, sabemos ben que existen moitos tipos de violencias distintas, con características propias que as singularizan e gradúan.

        Sen dúbida que calquera pode identificar o que coñecemos como “violencia directa”, é dicir, aquela que se produce no marco dunha agresión, un asasinato, unha violación, un avión que peta deliberadamente contra das torres xemelgas de Nova Iorque...,por exemplo, estas accións resultan evidentes, estamos diante de actos inequivocamente violentos. Sen embargo, existen outras formas de violencia moito máis opacas, máis sutís, máis difíciles de percibir e de identificar polas persoas. Trátase dun tipo de violencia que definimos como “estrutural”, unha forma de agresión, moitas veces cruel, e que está directamente relacionada coa inxustiza manifesta. Por exemplo, condenar a dous terzos da poboación mundial a vivir con menos dun dólar diario, iso é violencia estrutural. Cando reflexiono sobre isto sempre lembro aquela magnífica frase cando afirma que “as inxustizas de hoxe son as guerras de mañá”. Someter á poboación, ou a sectores da nosa cidadanía, a unha inxustiza evidente, de maneira reiterada, crea o mellor caldo de cultivo para que estalen as violencias reactivas.

        Tamén poderiamos deternos nas características propias doutras violencias, a de xénero, a escolar, a laboral, ou poderiamos falar da violencia cultural, da que xa escribía Galtung hai máis de 40 anos, ou da violencia psicolóxica. Pero non temos espazo para facelo neste artigo.

        Quixera centrarme no debate social e mediático arredor dos denominados “escraches”, esa forma de presión social, nada novidosa por outra parte, pois está presente, con denominacións diferentes, na historia da desobediencia civil e dos movementos nonviolentos, tamén nas orixes do movemento obreiro organizado, ou nas mobilizacións, por exemplo, en Galicia, das nais contra da droga en Arousa, alá polos anos ‘80 e ’90, por máis que o noso Presidente diga, cunha alta dose de cinismo político, que non o sabía...!.

        A dereita, cando lle convén, fai escraches. Aquí os tivemos en diversas ocasións. A empresa privada, por exemplo, fai escraches co cobrador do frac, na persecución dos impagados. E a esquerda, sen dúbida algunha. Como os fixeron o Mahatma Gandhi ou Martin Luther King por citar a dous apóstolos do pacifismo moderno, da nonviolencia e da desobediencia civil.

        En calquera acto de presión, de denuncia, de isolamento social, existe sempre algunha dose de violencia: verbal, xestual, gráfica, intimidatoria. Sen embargo, criminalizar só estas formas de protesta e presión, ignorando deliberadamente a altísima violencia estrutural que significa aplicar unha lei cualificada de inxusta por un alto tribunal europeo, como é a lei hipotecaria española, que beneficia exclusivamente a unha das partes en conflito, os bancos, expulsando das súas vivendas a persoas, en ocasións anciáns, sen medios de vida, sen alternativas sociais, condenadas á máis completa desesperación, á indixencia ou mesmo ó suicidio, parece o colmo da hipocrisía.

        Claro que existen límites, claro que hai liñas roxas, nos escraches, na imposición dunha lei inxusta ou nos desaloxos e desafiuzamentos violentos. En tódolos casos. Ver e denunciar, con todo alarde mediático, a violencia só na parte máis feble da sociedade, na resistencia pacífica, na desobediencia civil para cunha lei manifestamente inxusta, resulta dun cinismo atronador.

        Claro que non está xustificada a presión e a intimidación sobre as familias, os fillos e as fillas, os domicilios privados dos deputados ou de calquera outra persoa, sexa ou non representante público. Nin por esta nin por ningunha outra causa. Como tampouco resulta admisible a negativa a recibilos, facer oídos xordos ás súas demandas, blindarse contra da cidadanía, non responder a preguntas, esconderse nun plasma, ou non poñer a lei ó servizo das persoas do común, das maiorías sociais, para beneficio exclusivo dunha minoría de banqueiros cobizosos e voraces que intimidan, calada ou abertamente, a persoas hipotecadas de por vida, por un sistema inxusto, admitido e tolerado, cando non favorecido, con diñeiro público, polos gobernos de quenda.

        A xente está farta, moi farta. A Plataforma de Afectados pola Hipoteca, Stop Desafiuzamentos, e as distintas organizacións da sociedade civil contra das preferentes e subordinadas, as que veñen promovendo os chamados escraches, por certo, cada vez con máis apoio da cidadanía, naceron pola absoluta incompetencia, cando non complicidade, dos partidos políticos tradicionais que durante anos aceptaron silenciosamente e ocultaron como miles de persoas eran expulsadas, moitas veces con violencia, dos seus fogares ou que calaron diante da estafa monumental ós pequenos aforradores, na súa gran maioría anciáns, vergoñentamente enganados por persoas sen escrúpulos que buscaron recapitalizar as súas entidades e logo marcharon co diñeiro dos demais impunemente.

        Como negar que todas estas actuacións son violentas?. Como ignorar que arrebatarlle a súa vivenda ou os seus aforros, pola cara, a persoas indefensas son formas de violencia estrutural intolerables nunha sociedade democrática, nun estado social e democrático de dereito, como di a Constitución, garante dos dereitos básicos: de cidadanía, educación, sanidade, vivenda, protección, igualdade diante da lei...?

        Os escraches, por moito que doan persoalmente, son pouco ou nada violentos en comparación co que significa o roubo sistemático e planificado de aforros ou de vivendas a unha cidadanía abandonada pola vella política, aquela que consagrou un réxime saído dunha Transición, mellor sería dicir, transacción, agotado e que agora fai auga por todas partes.

        Para rematar non está demais que lembremos o Preámbulo da Declaración Universal dos Dereitos Humanos cando afirma:

...”Considerando esencial que os dereitos humanos sexan protexidos por un réxime de Dereito, a fin de que o home no se vexa compelido ó supremo recurso da rebelión contra a tiranía e a opresión”...

Aínda temos memoria...

   Os que nacemos alá polos anos '50 sabemos ben do que falamos, por experiencia propia, en carne viva, cada día, a cada instante, a omnipresencia permanente do medo e do pecado, a manipulación, o adoutrinamento do nacional catolicismo, a segregación, o totalitarismo relixioso, ata o empacho, dentro e fora das aulas, en todas partes, na familia, no catecismo, na escola, nas rúas, sempre e en todo lugar.

    Fomos bautizados, confirmados, fixemos a comuñón... e os que estudamos en colexios relixiosos, ademais, catolicismo obrigatorio, misa, confesión, mes de María, exercicios espirituais, procesións, mércores de cinza, congregantes, cofrades, altares nos pupitres, temor de Deus, e miles de horas de sermóns, cánticos, santo adalid, pange lingua, tantum ergo, como suspira la cierva...cesta e evanxeo, concurso de coñecementos do antigo e novo testamento, adaptación do popular concurso da tele cesta y puntos.

      A fartura foi tanta que fomos moitos os que, cando tivemos oportunidade, e uso de razón verdadeiro,  o deixamos. A sobredose fora tal que quedamos completamente inmunizados, cargados de antídotos, cheos.

       Para un cativo como eu, na levítica Compostela dos anos '50, non digamos nos '40, a relixión católica o invadía todo. Nada escapaba ó control daquel ollo que todo o vía. Os curas e as monxas cos seus hábitos formaban parte da paisaxe habitual da cidade. O Seminario Maior, en San Martiño Pinario, a carón da miña casa, enchido de vocacións, tanto que foi preciso facer en Belvís o Seminario Menor. Chegaban aspirantes de tódolos currunchos do país. 

      Daquela, o Seminario Maior era tamén o patio dos nosos xogos. O campo de fútbol estaba moi preto dos cortellos con enormes porcos, aínda os estou vendo e escoitando, ó pe de San Francisco. Os rapaces moviámonos polos baixos como se fosen os da nosa casa. Dos Xardíns, en Praterías, iamos polos seus pasillos, claustros e corredores, ata a Porta da Pena. Nos baixos do Seminario descubrimos pianos vellos, estandartes e mobiliario arruinado, santos e virxes apolillados, e na igrexa de San Martiño, viño de misa na sacristía, que probamos. Fomos monaguillos, portadores de estandartes, coleccionamos vales para sorteos cada domingo na catequese, e aguantamos, unha, mil veces, un millón, letanías e sermóns.

       A aprendizaxe relixiosa empezaba ben cedo. No meu caso, coas monxas de San Paio, onde ía da man da miña tía Pilar. Logo ó Colexio La Salle de San Roque, primaria, secundaria e preu, dise pronto, aulas sempre presididas por simboloxía relixiosa, por suposto, mestres "hermanos" na súa maioría, con algunha excepción, moi poucas daquela. Capela nos baixos, visita semanal, confesión, penitencia, eucaristía... e os domingos, catequese no Seminario.

        Ben sei que a moitos, todo isto, fíxolles moito ben. Así o din aínda hoxe. Debo recoñecer que a min, polo contrario, marcoume moito, foi un exceso. Demasiado empacho, pasoume tamén co fígado de bacallau... 

        O cardeal Quiroga Palacios pasaba, cada día, con pouco séquito mais con toda a súa enormidade, por diante da miña casa, na Troia, camiño da catedral. O seu anel granado brillaba na distancia. Os días que non tiñamos escola os cativos deixabamos de xogar ó fútbol na rúa e corriamos a bicarlle a man a súa magnificencia. Acariciaba as nosas cabezas e reiteraba, con voz ronca, ser buenos, apartaos del mal...

           O adoutrinamento relixioso era sistemático, permanente, dentro e fora das escolas. O medo, o terror ó inferno, non era un recurso literario, nin sequera unha metáfora, estaba interiorizado, sobre todo, naquelas cuestións relacionadas coa entreperna, de pensamento e de obra.  A segregación dos sexos nas escolas, daquela, non era unha opción nos centros relixiosos, mesmo nos públicos, aínda lembro o instituto feminino, o Rosalía de Castro hoxe, e o masculino, en Mazarelos, onde está a Facultade de Filosofía. Aquela política imposta pretendía protexernos, polo noso ben, do maligno que rondaba sempre, acochado, para condenarnos eternamente.

         Cando chega a Semana  máis Santa do ano coa profusión de manifestacións de fervor popular, utilización política e mediática, especialmente cando goberna a dereita, a de sempre, rememoro aquel empacho e sinto que non foramos  quen de separar a igrexa do estado, como corresponde a unha sociedade moderna e democrática, desde o respecto polas crenzas relixiosas privadas de cada quen, tamén daqueles que non as temos, sobre a base da laicidade, da ética pública, das virtudes de cidadanía, sen discriminacións para coas outras crenzas e sen privilexios económicos.

          Cando vexo a sectas relixiosas ultraconservadoras  que fan gala do seu ideario segregador, con diñeiro público, e escoito a líderes políticos ultracentristas falar de adoutrinamento cando ensinamos Cidadanía e Dereitos Humanos nas escolas, de acordo con tódalas recomendacións da UE, da UNESCO e das Nacións Unidas, sinto noxo. Cando leo os borradores da nova lei de educación impulsada polo Sr. Wert, a LOMCE, que Jesús Vázquez Abad apoia con entusiasmo, parece mentira, segregadora, centralista, anacrónica, non só lembro as reválidas, senón tamén aqueles tempos de adoutrinamento e manipulación que identifico co cheiro a incenso que aborrezo.

          

     

         

         

Malditas guerras

No 10 Aniversario da guerra de Iraq

Pondremos flores

en el ánima de los fusiles.

Y ramos

en los cañones...

Federico Mayor Zaragoza

        Hai dez anos, cos idus de Marzo, o complexo militar industrial, tal e como o denominara Dwight Eisenhower diante de Kennedy na súa toma de posesión como presidente, aquel poder indeterminado que agrupaba a poderosísimas compañías norteamericanas e multinacionais e que, segundo a súa ben fundada opinión de militar laureado, era “o único por riba do presidente dos EE.UU”, conseguiu impoñer, unha vez máis, o seu criterio máis belicista cunha guerra impulsada por estes mercaderes da morte.

        Arthur Ponsonby, barón, político británico, pacifista e lord, no seu libro “La falsedad en tiempo de guerra: Las mentiras de la propaganda de la Primera Guerra Mundial, publicado en 1928, fixo célebre a idea de que “cando se declara a guerra, a verdade é a primera víctima”. Quizais nunca foi tan evidente, para millóns de persoas en todo o mundo, como con ocasión da invasión de Iraq. Alejandro Pizarroso, entre outros, analizou ben esta cuestión en “Nuevas guerras, vieja propaganda, de Vietnam a Irak”.

        Moitas persoas lembran, non esquecen, a minuciosa preparación propagandística, a sistemática mentira, a reiterada e amplificada mentira, con aquela posta en escena, máis propia da Cortiña de Fume, de Barry Levinson, operación liberdade iraquí, Collin Powell na ONU, coas súas imaxes trucadas, a foto das Azores con Bush, Blair, Aznar e o anfitrión Barroso, a impotencia dos inspectores Blix e El Albaradei, incapaces de frear aquel delirio reiterando a inexistencia de armas de destrución masiva en poder de Saddam Hussein.

        E aquelas terribles imaxes nocturnas en cor verde sobre fondo negro, dos bombardeos, cos Tomahawks saíndo dos barcos norteamericanos con destino a Bagdad, as armas “intelixentes” deseñadas para facer o maior dano posible, especialmente, na poboación civil, mulleres, nenos, anciáns, co ánimo de “levar a Iraq á idade de pedra”.

        Foi tal a indignación, a rabia, que millóns de persoas de ben, en todo o planeta, decidiron saír á rúa nunha mobilización global como nunca acontecera. No estado español e en Galicia, particularmente, as manifestacións da Coordinadora Galega pola Paz foron só comparables ás do Prestige e Nunca Máis. Tódalas forzas políticas galegas, coa única excepción do PP, sindicatos, ONGs, a sociedade civil en pé de paz conseguiron crear as condicións para un cambio necesario no goberno da Xunta.

        Pasaron moitos anos, nada menos que 10, e tantas cousas... Iraq está hoxe máis lonxe da paz e da democracia, os custes daquel delirio belicista norteamericano, iniciado logo do 11 de Setembro de 2001, en Afganistán, leváronnos tamén a onde estamos hoxe, porque no tema armamentístico, si que vivimos por riba das nosas posibilidades, máis de 4.000 millóns de dólares, cada día, hoxe tamén, sen rubor, como si nada, e persisten as violacións dos dereitos humanos, as torturas, Guantánamo, e a violencia sectaria en toda a rexión, mentres o negocio das amapolas en Afganistán florece como se nada, e os propietarios dos pozos petrolíferos, de toda a rexión, incluída Libia, xa sabemos en mans de quen están, non máis sangue por petróleo.

        Iraq foi, e segue sendo, o conflito máis caro desde a II Guerra Mundial, en palabras de Joseph E. Striglitz, máis de 3 billóns de dólares, case que 2 millóns de persoas desprazadas, 200.000 civís asasinados, 2 millóns de viúvas, e a violencia sectaria, unha guerra civil encuberta, segue cobrándose vidas, cada día. Un destrozo humano, económico e medioambiental sen precedentes. E un negocio, un extraordinario negocio para os mercaderes da morte.

        O dixemos moitas veces, a guerra é o fracaso da política. O gasto militar mundial resulta un permanente insulto á intelixencia humana, uns días de aforro armamentístico darían para atender as necesidades universais máis imperiosas en saúde e nutrición. O dicía moi ben José Saramago “Tecnoloxía para a morte 100, pensamento 0”. A guerra non é nunca a solución. A guerra é o problema. Abolila é un imperativo moral. Xulgar ós culpables de crimes contra da Humanidade, un dereito que non prescribe.

        A guerra é o territorio onde medran os odios, as exclusións, a afirmación propia e do propio a través da negación dos outros. E os gastos militares son, probablemente, o máis poderoso freo ó desenvolvemento humano. O comercio de armas, como o de mulleres ou de drogas, segue a xerar beneficios astronómicos ocultos nos paraísos fiscais, eses que ían ser pechados coa refundación do capitalismo...

        Esta montaxe e encarnizamento militar armamentístico séguese vendendo como a panacea da seguridade dos pobos. Sen embargo, son cada vez máis persoas as que perciben, en todo o mundo, que o sistema armamentístico non asegura nada, agás o beneficio privado dunha minoría, esa mesma minoría á que serven tan ben os mandados, os gobernos dos mandados que diría Martiño Noriega, eses que son quen de xustificar calquera cousa, aínda a mesma barbarie, si a impoñen os mercados e os mercaderes, tamén os da morte.

        Cando reiteramos que co que costa un submarino nuclear, por exemplo, se podería pagar un programa completo de vacinación para todos os nenos e nenas do mundo, acúsannos de demagogos. Polo contrario, gastar 3 billóns de dólares na guerra de Iraq foi unha proba de sensatez, unha inversión de futuro, unha liberación. Malditas guerras!!!.

De xuíces, militares, prexuízos e algunhas alegrías

       

         Ás veces xúntanse novas que a un o enchen de satisfacción. Veño de participar nunhas xornadas no Consello Xeral do Poder Xudicial sobre “Cultura de Paz, Dereitos Humanos e Xustiza no s.XXI” dirixidas por Federico Mayor Zaragoza, nas que xuíces e xuízas de todo o Estado, de especialidades ben distintas, voluntariamente, durante tres días, reflexionaron e debateron desde ópticas e miradas non sempre coincidentes. Polas impresións recollidas, as persoas que alí estiveron, recoñecían non só a calidade dos relatorios senón tamén, e sobre todo, o enfoque, a mirada, non tanto desde o ámbito propiamente xurídico, senón desde a filosofía, os valores democráticos, e a sociedade civil.

        Era a primeira vez que, como outros poñentes, falaba para o mundo xudicial, especificamente. Debo recoñecer que tiña certas prevencións. A xustiza en España, hoxe, digámolo claro, non está moi ben vista pola cidadanía. Eles o saben mellor que ninguén. Sen embargo, sobre a xudicatura, como sobre tantas e tantas outras profesións, existen fortes prexuízos construídos con partes de verdade e tamén con moitos lugares comúns.

        Recoñezo que non foi a experiencia máis rara na que tiven ocasión de falar sobre Cultura de Paz. A máis inverosímil, para min, foi en Venezuela, si, na Venezuela de Hugo Chávez. Con ocasión do Foro Social Mundial de Caracas en 2006. Durante a segunda xornada, os amigos e colegas venezolanos e o Secretariado Internacional do Foro Mundial de Educación (FME) tíñanme preparada unha intervención fora da capital. Alí fun, por unha estrada infernal que leva á Guaira e que ole a petróleo. A miña sorpresa foi ver que o noso autobús, con lemas inquietantes nos respaldos dos asentos “Dios os guarde”, chegaba por fin, sans, ó seu destino. Nada menos que a unha Academia Militar. Supuxen que sería o lugar elixido polas súas condicións, auditorio, etc. Sen embargo, cando entrei no Salón de Actos, acompañado por un xefe militar de alta graduación, vinme diante de máis de 600 cadetes uniformados que a golpe de cornetín se cadraron, firmes, para logo sentarse entre certa algarabía. Nunca estivera tan “protexido” e “seguro” na miña vida... A medida que pasaban os minutos, collín máis e máis confianza ó ver a atención coa que seguían, aqueles aspirantes mozos, as miñas reflexións. Logo, no coloquio, puiden comprobar como se esvaían, definitivamente, todos os meus temores, construídos sobre unha realidade imaxinada, froito da miña propia experiencia en España, onde nunca tivera a oportunidade de falar e compartir con militares, aberta e masivamente, agás nunha mesa redonda no Castelo de Monjuit e outra con Pepe Fortes, da Unión Militar Democrática (UMD), hai xa moito tempo. Pero desde logo nunca nunha Academia Militar. Para que logo falemos de Venezuela e de Chávez con tanta prepotencia e sectarismo eurocéntrico...

        O que quero indicar con todo isto é que os prexuízos, as prevencións, os temores, están profundamente metidos no disco duro de cada quen, son o resultado de construcións dilatadas e alimentadas no tempo, en moitas ocasións, responden só a falsidades e medos. Desde logo, no meu caso, sobre xuíces e militares, o confeso.

        Pero retomemos o fío inicial. As dúas novas ás que me refería ó principio son as relacionadas cos desafiuzamentos, nas que un tribunal europeo emenda a plana ós gobernos de España, a este e ós anteriores, por unha lei hipotecaria abusiva para coa cidadanía e excesivamente comprensiva para cos intereses bancarios. A segunda, a do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, sobre as axudas ou concertos, ilegais, á 5 centros educativos do Opus Dei, que segregan por sexo.

        Con todo, probablemente, a nosa alegría durará pouco, como pasa sempre na casa do pobre, xa que o “magnífico” conselleiro de educación que nos desgoberna, Jesús Vázquez Abad, en colaboración co ministro Wert, que wertgoña!!!, nunha sorte de cabriola xurídica, sortearán a prevaricación, para blindar, nada menos, na nova lei, a LOMCE, os concertos con estes centros sectarios que, en pleno século XXI, separan a rapaces de rapazas, polo seu propio ben, e o fan con diñeiro público, con cartos de todas e de todos, en beneficio privado, o dunha ideoloxía segregadora que vulnera o dereito a igualdade de homes e mulleres, un principio democrático que están obrigados a defender estes gobernantes, prioritariamente, máxime en tempos de estafa, que non de crise.

        Pode que, en pouco tempo, blinden “legalmente” estas axudas sectarias (como blindaron as pensións millonarias dos demoledores das caixas galegas) ó tempo que arruínan a escola pública, a de todas e todos, sen rubor, con ese sorriso burlón, cínico, pero máis pronto que tarde, pagarán, porque estas cousas a cidadanía non as esquece, por sempre.

Sen profes non hai escola...

Semana Mundial pola Educación

21 a 28 de Abril

        Estamos a algo máis dun mes da coñecida como Semana Mundial pola Educación (SAME), unha actividade que se enmarca nunha campaña, moito máis ampla, de carácter internacional, na que participan ONGs, sindicatos de educadores, centros escolares e movementos sociais comprometidos co dereito á educación en todo o mundo. De feito, a Campaña Mundial pola Educación (CME) ten como principal obxectivo que todas as persoas poidan exercer o seu dereito a unha educación básica, gratuíta e de calidade. Trátase dun dereito fundamental que, como sabemos, posibilita o pleno exercicio doutros moitos dereitos, xunto co desenvolvemento da comunidade, do país e da humanidade.

        Van alá 13 anos desde que se aprobaran os Obxectivos da Educación para todos e todas (EPT) no Foro Mundial de Educación celebrado en Dakar (Senegal) no ano 2000: Estender e mellorar a educación integral da primeira infancia; acadar que no 2015 todos os nenos e nenas teñan acceso a un ensino primario gratuíto e obrigatorio de calidade; que os mozos e mozas accedan a programas de preparación para a vida activa; incrementar nun 50% o número de persoas adultas alfabetizadas, especialmente mulleres; eliminar as disparidades entre os sexos para acadar a igualdade de xénero; e, finalmente, mellorar a calidade da educación, en particular, lectura, escritura, aritmética e habilidades básicas para a vida.

        Algúns dos desafíos anteriores reforzáronse ó ser incorporados ós Grandes Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio (ODM), aprobados tamén no 2000, aínda que, como sabemos, manifestamente incumpridos.

        Con todo, nestes anos temos comprobado como, nos países nos que se fixo un esforzo en educación, os resultados foron sorprendentes, entre eles, que o número de nenas e nenos sen escolarizar na Primaria descendera desde os 106 millóns no ano 1999 ata os 61 millóns en 2010, aínda que necesitemos mellorar moito na equidade.

        Hoxe en día, como consecuencia dos recortes e das políticas de austericidio, tanto a UNESCO como a CME alertan da crecente desigualdade social como o principal obstáculo para progresar en educación. O Estado Español é xa o máis desigual de UE na actualidade!!!.

        E o ano 2015 está á volta do camiño. Esa era a data tope para a consecución das metas da EPT e dos ODM. Corremos o grave risco de retroceder en moitos dos avances acadados, particularmente, nos países que sofren a estafa financieira, moitos deles doantes.

        Un esforzo suplementario por parte da comunidade internacional ata 2015 resulta imprescindible para acadar os obxectivos fixados. O propio Secretario Xeral das Nacións Unidas ven de establecer tres grandes prioridades: que todos os nenos e nenas accedan á primaria universal; a calidade da aprendizaxe e unha cidadanía global, porque a educación é moito máis que a entrada no mercado laboral. Da forma a un futuro sostible, en paz, con respecto mutuo e coidadoso co medio ambiente.

        Na última semana do mes de Abril, como nos últimos 13 anos, celebraremos a SAME, nesta ocasión, baixo un lema moi acaído: Sen profes non hai escola. Por un profesorado formado e motivado. Para lembrarlles ás administracións educativas, moi en particular a Jesús Vázquez Abad, a importancia de contar con docentes suficientes (aquí reducimos profes e escolas, aumentamos ratios), con axeitada formación inicial e permanente (aquí liquidamos a estructura de formación do profesorado en servizo), motivados, recoñecidos socialmente (aquí os desprestixiamos), ben remunerados (aquí saqueamos as nóminas e as pagas extras), xa que o persoal docente é o elemento fundamental sen o que non pode exercerse o dereito á educación.

        E temos que reiteralo, España e Galicia están tamén a cabeza dos recortes en cooperación en Europa. O goberno de Rajoy diminuíu a máis da metade os fondos destinados a esta política pública. Isto é gravísimo porque as consecuencias sobre a vida de millóns de persoas serán nefastas. Deixaremos de ser actores relevantes da cooperación internacional e incumpriremos múltiples compromisos en materia de cooperación ó desenvolvemento.

        En calquera caso, o alumnado, a comunidade educativa en xeral, en cada centro participante, formará grandes nubes de palabras, sobre a silueta dun ou dunha docente, nos que colocaremos as principais calidades, entre outras, que –pensamos-  ten un bo profesor, unha boa profesora: xenerosidade, respecto, cariño, paciencia, vocación, creatividade, motivación, optimismo, esixencia, esforzo, sabedoría, amor, entusiasmo, ilusión, bondade... para logo situalo nun mapa do mundo, no Sur, ou si queredes, no Sur do Norte: Pon ó teu profesorado no mapa.

        Para rematar, animamos á participación nesta magnífica iniciativa que, en Galicia, consorciamos cooperativamente diversas ONGs como son: Axuda en Acción, Educación sen Fronteiras, Entreculturas, Intered e o Seminario Galego de Educación para a Paz, porque, efectivamente, sen profes, non hai escola.

Raxoi apodrece

        Remataba un artigo anterior sobre a crise municipal en Compostela afirmando que disolver a Corporación, moción de censura, autodisolución, eleccións anticipadas..., calquera opción era mellor que esta agonía apodrecida.

        Efectivamente, a oposición está obrigada a dar unha resposta construtiva ó desgoberno municipal e á podredume que sae de Raxoi. Alomenos tanto como o propio PP e o presidente Feijóo que teñen que actuar xa e deixarse de palabras retóricas si, polo que parece, Currás e a súa banda, pretenden seguir, como si nada ocorrera, nada menos que dous anos máis.

        A cidadanía o que reclama non é simplemente un cambio de cromos, quítate ti que me poño eu, senón outras políticas, outras formas, maneiras novidosas de gobernar a cidade, outra cultura política, non só medidas contra da corrupción, honestidade e decencia, obviamente.

        O cheiro, desde logo, non marcha con abrir as fiestras e ventear, pois está impregnando muros, despachos e corredores, arrecende nas rutinas municipais, nos discos duros de moitas persoas. E tampouco se vai fumigando, moito menos con toneladas de aromas e fragrancias. Trátase de cambiar realmente, de impedir que sucesos como os vividos poidan repetirse, que os pelotazos, chanchullos e mordidas queden completamente imposibilitados con lexislación, si, pero sobre todo, con outras políticas, con outros valores, participando da marea universal que reclama resetear a democracia.

        Estaría ben a idea de promover unha moción de censura conxunta, para visualizar unha alternativa, si é posible, ou reclamar a disolución da corporación, nomear unha xestora acordada e convocar eleccións anticipadas. Pero non é suficiente, para os Ecosocialistas de Compostela non chega. Entre outras razóns porque, tal e como están as cousas, esa hipótese, a día de hoxe, parece bastante inverosímil.

        Impulsar unha plataforma sustentada na cidadanía, sen exclusións, de abaixo arriba e de arriba abaixo, transversalmente, que debatera abertamente sobre outras maneiras de facer política municipal, que deseñara un programa de actuación e de rexeneración, asentado na radicalidade democrática e na participación, parece razoable, sempre cos movementos sociais, coas organizacións veciñais, as entidades representativas da cidade, con toda a xente que asuma a condición de cidadán ou cidadá activa na defensa da súa cidade e do ben común. A conformación dunha hipotética candidatura unitaria debera ser o resultado final de todo un amplo e aberto proceso de reflexión e de debate, de cuestionamento do status quo municipal, das formas tradicionais de facer política, das siglas e das forzas do sistema, por riba dos intereses, lexítimos, dos partidos clásicos.

        Para nós, isto sería a clave dunha auténtica ruptura. Un programa de renovación que, para ser crible entre a cidadanía, farta e indignada demais, tería que asentarse na radicalidade democrática e na participación, para devolver a esperanza e rematar coa desafección.

        Falamos de radicalidade democrática, de republicanismo cívico, de transparencia, de sustentabilidade, de xustiza social, cultura de paz, decencia e honestidade, de ética pública, de valores de cidadanía, como eixes principais sobre os que debemos vertebrar un novo proceso constituínte no ámbito municipal, tal e como defendemos nunha proposta non pechada, que pode lerse máis amplamente en www.espazoecosocialista.org.

        Para nos, que queremos ser unha cooperativa política, son tres as liñas básicas no ámbito municipal: a defensa dunha nova cultura da sustentabilidade ecolóxica e social, a participación cidadá e a defensa do ben común.

        A democracia participativa que defendemos, parte de considerar ás persoas como protagonistas, axentes dinamizadores e conscientes do cambio social, ao situarse dentro dos centros de decisión existentes. A cidadanía intervén no proceso democrático e nas distintas fases das que este se compón (definición, planificación, desenvolvemento e control), converte aos cidadáns en actores solidarios que recuperan o dereito á política porque, para nós, a democracia sen participación é un proxecto inacabado.

        Utilizar o método de eleccións primarias para escoller as persoas candidatas, aberto a participación da cidadanía, con mecanismos que garantan a limpeza e transparencia do proceso, na que a orde dos postos nas listas decídese tamén por votación, dotando ademais ó programa electoral da condición de ‘vinculante’ de xeito que o contrato adquirido poida ser requirido no seu cumprimento e no caso de mudalo substancialmente ter a obriga de someterse a referendo.

        Trátase tamén de instaurar fórmulas de fiscalidade participativa, de xeito que a cidadanía poida ser consultada en canto a gravames e impostos, política 2.0., dun modelo de orzamentos participativos a nivel local, de implantar as prácticas de goberno aberto, e do open data sen restricións, aprobando unha normativa de libre acceso á información, publicando, en formato dixital e en estándares abertos, todos os datos económicos, demográficos, sociais e ambientais. De obrigar ás empresas a prestar contas publicamente do destino do diñeiro público que reciban, xustificando o seu uso, e os fins para os que fora concedido. Obrigatoriedade de incorporación nos pregos de condicións de contratacións ou subcontratacións das administración públicas con criterios de compra responsable ética e sustentable. Aprobar unha normativa de participación cidadá que inclúa mecanismos de control da actividade institucional. Crear Consellos Sociais e estruturas de participación política reais e estables, cunha ampliación da pluralidade da representación da sociedade civil e atribucións reforzadas.

        En definitiva, trátase de promover a creación de redes de participación cidadá na programación e control da xestión dos procedementos administrativos ordinarios. Vincular a percepción de financiamento público ao cumprimento da obrigatoriedade legal de prestación de contas detalladas.

        A cidade é da cidadanía, e faise coa cidadanía, non para ela. A toma de decisións sobre a mesma debe residir na veciñanza que exercerá ese dereito a través dos seus representantes democraticamente elixidos. A Carta Urbana Europea sinala con claridade que os "cidadáns son o fundamento da democracia local" (Artigo 4.12.3). A cidade nunca pode entenderse como "propiedade privada" da esfera política. A cidade somentes é gobernable se a construímos coa achega de tódolos cidadáns e cidadás.  

        Diso se trata, tamén, en Compostela.