Benvidas, benvidos, amigas e amigos

A paz é o camiño, e facemos camiño ó andar. A paz é un descubrimento, non unha conquista, dicía, Raimon Panikkar. A guerra e a violencia non son fatalidades biolóxicas. Aprendemos a ser violentos. Por iso temos que "desaprender" para ser pacíficos, que non submisos, nin súbditos, nin mansos. Federico Mayor Zaragoza di que a aprendizaxe da democracia é a pedagoxía da paz. E María Zambrano afirmaba que a paz é moito máis que unha toma de postura, é unha auténtica revolución, un modo de vivir, un modo de habitar o planeta, un modo de ser persoa.
A paz como cultura...

30 sept 2011

PERDEMOS TODOS...


      
        Corren malos tempos, non só para a lírica, que diría Germán Coppini, senón para as persoas, para a xente, sobre todo, para as que formamos parte do común dos mortais, aquí e en todas partes, aínda que existan grandes diferencias nas distintas áreas do planeta.
        As organizacións non gobernamentais para o desenvolvemento, aquelas que conforman o chamado Terceiro Sector, que en Galicia se agrupan maioritariamente arredor da Coordinadora Galega de ONGDs, vivimos momentos de incerteza, cando non de penuria económica. É a triste consecuencia dos enormes recortes que desde as distintas administracións públicas (e tamén das entidades privadas) estamos a sufrir.
        Debemos considerar que as ONGDs realizan funcións de axuda humanitaria, en momentos puntuais de catástrofes naturais, e que tamén desenvolven proxectos estables de cooperación ó desenvolvemento nos países máis empobrecidos da terra, xunto con campañas de sensibilización, divulgación, formación ou de educación para a solidariedade e a xustiza.
        Vertebran e robustecen a sociedade civil, crean moitos postos de traballo directo, aquí e nas contrapartes de América Latina, de Africa, Asia, etc. e outros moitos traballos indirectos. Son tamén espazos, escolas de colaboración para miles de persoas que achegan o seu tempo libre ó voluntariado.
        Na actualidade, e desde hai varios anos, as ONGs, veñen denunciando a crecente diminución das axudas institucionais. Nestes momentos as queixas chegan xa ó Valedor do Pobo. Nos dous últimos anos, a Xunta de Galicia, historicamente á cola da cooperación no Estado, reduciu un 48% do seu orzamento para a cooperación. Non digamos en formación do profesorado ou noutras partidas de axuda e subvención ás actividades das entidades sociais, de política lingüística, de cultura, de educación, de benestar social, de voluntariado.
        Os incumprimentos son manifestos. Non teñen dúbida algunha. Son reais e obxectivos. Están no DOG para quen queira velos e vulneran mesmo os acordos acadados, por exemplo, nos programas contra da pobreza e a exclusión, que aumenta cada ano en Galicia, segundo os sucesivos informes de Cáritas. O Pacto Galego contra da Pobreza está morto. Incúmprense os termos e a filosofía que marcaba o II Plan Director da Cooperación Galega 2010-2013, aprobado por unanimidade no Parlamento de Galicia o 16 de xuño do 2010.
        A cooperación, a solidariedade, a xustiza, en tempos de crise, sofren as consecuencias de políticas restritivas miopes e que, polo demais, non son nin equitativas nin igualitarias. Estanse detraendo grandes recursos públicos, de todas e todos nós, cunha escala de prioridades que non compartimos. Para nós a quen temos que rescatar, antes que a ninguén, son ás persoas, especialmente a aquelas que máis sofren, aquí, na propia casa, e lonxe, aínda que sexa unicamente por egoísmo lúcido, pensando en que as asimetrías que temos creado a nivel mundial son insostibles.
        Diminuír, recortar drasticamente o gasto social, a cooperación ó desenvolvemento, os programas contra da pobreza e a exclusión, a educación para a solidariedade, desvertebra e anula á nosa máis viva sociedade civil, incrementa o desemprego, corta o feble cordón umbilical que nos mantén unidos coas persoas e organizacións do mal chamado Terceiro Mundo, e medran as diferencias, aquí e a nivel planetario, aumenta a inxustiza e a discriminación, trunfa o egoísmo, a inseguridade e a violencia, en definitiva, perdemos todos.

26 sept 2011

Wangari Muta Maathai, in memoriam (1940-2011)

  

  
Wangari Muta Maathai, in memoriam
Manuel Dios Diz

Muller, africana, de Nyieri, en Kenia, activista contra do cambio climático, Premio Nobel da Paz 2004, a muller árbore, deixounos o pasado día 26 de Setembro, vítima dun cáncer de osos que arrastraba desde hai tempo.
Ecoloxista, bióloga, veterinaria, ministra de Medio Ambiente, Wangari Maathai non era exactamente unha pacifista aínda que as súas contribucións a favor do desenvolvemento sostible, desde a perspectiva de estar en paz co medio natural, si que era motivo máis que suficiente para recibir o máximo galardón internacional en relación coa paz, desde logo, moito máis axeitado que o de Al Gore ou o doutros premiados en Oslo e que non merece a pena lembrar.
A vida de Wangari Maathai está chea de primeiros postos, como muller, como africana, licenciada en bioloxía, foi a primeira doutora en medicina veterinaria de África, profesora de anatomía veterinaria na Universidade de Nairobi, e a primeira muller africana en recibir o Premio Nobel da Paz.
Foi a fundadora dun movemento social africano e internacional de mulleres coñecido como "Cinturón Verde", empeñado en evitar a erosión do chan coa plantación de millóns de árbores e así mellorar tamén a calidade de vida das africanas. De aí ven o seu alcume de "Tree Woman" ou "Muller árbore".
Estivo detida en varias ocasións e foi agredida violentamente por defender eleccións libres e o pluralismo político en Kenia. Elixida deputada co 98% dos votos en 2002, foi Ministra de Medio Ambiente, Recursos Naturais e Vida Salvaxe e un ano despois fundou o Mazinguira Green Party, un partido político de corte ecoloxista. En 2005 pasou a presidir o Consello Económico, Social e Cultural da Unión Africana.
Cando o Comité Nobel deulle o Premio en 2004, destacou a súa traxectoria en defensa do medio natural, da democracia, a liberdade, e o pluralismo, xunto coa súa capacidade de resistencia contra da opresión política e a coraxe persistente na promoción da igualdade de xénero e a mellora da calidade de vida das mulleres.
Non só recibiu o Nobel da Paz, tamén o Nobel alternativo, o de investigación Goldman, o de África, e o Petra Kelly, entre outros.
Wangari Muta Maathai, cando recibiu o Premio Goldman dixo "Ata que caves un burato, plantes unha árbore, a regues e a fagas sobrevivir, non fixeches nada. Só estás falando".
En 2006 estivo en Gernika, e diante da Casa de Xuntas, afirmou: " Alégrame saber que aquí, como acontece en moitos lugares de Africa, cando tedes problemas e necesidade de dialogar, o facedes debaixo da sagrada sombra dunha árbore".
Ten publicado varios libros, algúns poden atoparse en castelán, como Cinturón Verde ou Con la cabeza bien alta.
Foise Wangari Maathai mais quédanos o seu exemplo, o seu traballo, a súa firmeza e alegría, o seu sorriso, pero sobre todo, o seu pensamento.  Estamos seguros de que descansará en paz, ao pé dunha árbore maxestosa, alá, en Africa, na Kenia que tanto amou, natureza plena, Parque Uhuru de Nairobi, que ela salvou...

20 sept 2011

Ricos, para ricos, os de fora...

  


Warren Buffet
  
   Un, a verdade, pouco ou nada sabe de ricos e de riquezas, falo deses megarricos (como din os pijos), multimillonarios insultantes con patrimonios de cinema e contas con tantos ceros que marean. Entre outras cousas, porque eles mesmos saben de sobra como facer enxeñeiría contable, moverse nos paraísos fiscais, da Castellana e de máis lonxe, sicavs e demais mecanismos tolerados de ocultación de bens.
   O común dos mortais, ordinary people, os que vivimos dunha pequena nómina, temos todas as vergoñas á vista, sen transparencia algunha para tapalas.
   Pero neste mundo globalizado un descobre que, entre os ricos, tamén hai clases. Algúns, claro, os de fora, americanos, franceses, alemáns, demandan pagar máis polos seus “aforros”. Nun alarde de xenerosidade, tamén de matemáticas, como di Obama, piden novos impostos para que a súa contribución fiscal non resulte ridícula, menor proporcionalmente que a dos seus empregados.
   Curiosa fiscalidade esta, parece que deseñada por un megarrico bébedo. E así ben sendo, digamos, desde sempre, é dicir, que pagan máis os que menos teñen, exactamente ó revés de como, en xustiza, correspondería.
   Non deixa de sorprender que estes ricos solidarios sen fronteiras, repito, americanos, franceses e alemáns, se convertan nos principais defensores da redistribución da riqueza. Por que será?. Solidariedade, xustiza, medo, egoísmo intelixente?
   En calquera caso, sen entrar en máis matices, debemos recoñecer que destes ricos, por aquí, non temos. Nin sequera en vías de extinción. E ricos, o que se di, ricos, en Galicia, temos algúns. Ningunha voz. Silencio absoluto. Menuda desgraza. Pero falan por eles. ¡ E como falan ¡ Como si tocaran a arrebato saen de todas partes valedores en tropel, prensa, radio e televisión, o TDT Party en acción, a todas horas, non vaia a ser que algún honrado cidadán se deixe engatusar por cantos de serea esquerdista.
   Aquí, os ricos, sexan ostentosos, tímidos, populares ou de incógnito, todos coinciden, por voz interposta, en manifestar ós catro ventos (e máis si houbera), que o imposto do patrimonio está obsoleto, que unha imposición especial para as grandes fortunas non resolve nada, electoralismo (como si oporse non o fora tamén), en definitiva, que a única solución para saír da crise pasa porque os de sempre, os da nómina, as clases medias, os traballadores por conta allea, aperten e aperten o cinto ata enchelo con novos botóns, máis do mesmo, recortes e máis recortes, nada novo baixo o sol.
   Na inolvidable película El gatopardo de Luchino Visconti (con anos de nobreza probada), baseada na magnífica novela de Giuseppe Tomasi di Lampedusa, o Príncipe de Salina, Burt Lancaster, di nun momento máxico: "Si queremos que todo siga como está, é necesario que todo cambie".
   Como é posible que aquí non teñamos un filántropo como o americano Warren Buffet ?. Porque el e algúns outros veñen de dar un paso á fronte para axudar. O presidente Obama acaba de tomarlle a palabra. Implantará unha taxa, co nome do seu promotor, Imposto Buffet, para que esas fortunas de máis dun millón de dólares, conseguidos, sen dúbida algunha, co esforzo, coas lágrimas e o suor de cada día, axuden.
        Que pena dan os nosos megarricos. Temos que apadriñalos. Eu apadriñaría a Amancio Ortega. Tan calado, tan escorredizo, tan do país, ou a Rosalía Mera, tan indignada.
   Pedir en Galicia un Imposto Ortega, un Imposto Mera, que provocación, intolerable, penoso… son as matemáticas, repite Obama, non é a loita de clases, egoísmo lúcido, ese, do que xa non queda…


18 sept 2011

Unha árbore da vida chea de luz e preguntas


  
   Fun á estrea da última peli de Terrence Malick un director, sen dúbida orixinal, profundo, que arrisca en cada obra. A árbore da vida sorprende, deixa pasmado pola grandiosidade das imaxes, potentes, impactantes, cargadas de metáforas.
   Tes que ir a vela predisposto a aceptar a proposta. De non facelo así, como alguén que estaba diante exclamou, poderás pensar: ¡ menudo coñazo!.
   Malick diríxese directamente ó corazón, ás emocións, non quere entreter, nin pasar o tempo, e o fai tentando dar respostas ás eternas preguntas sobre o senso da vida e da morte, relacionando con maestría o macro e o micro, facendo poesía visual, un poema de luz, que lembra ó Kubrick de 2001: unha odisea do espazo, música excepcional e imaxes alucinantes dos elementos básicos, luz, auga, aire e terra, de onde vimos e a onde vamos, natureza, panteismo, reflexión airada, protesta a Deus, para os crentes, rebelión, persoas angustiadas e en permanente busca.
   Un deus pai, Brad Pitt, autoritario e cruel, como a maioría dos pais da súa xeración, a dos '50, que tantos coñecimos e lembramos, borda a súa interpretación. Unha nai, Jessica Chastain, ausente, calada, resigñada, que por veces protesta, coidadora e fonte de afectos e sentimentos, perfecta. Uns nenos, todos baróns, que medran á sombra dunha educación ríxida e autoritaria.
   Esta parte, a  da infancia, está tratada maxistralmente, case sen palabras. A metáfora do perdón, da piedade, da compaixón, na natureza, a escea dos dinosaurios, repítese logo en varios momentos na vida dos protagonistas, clave para entender a nosa propia supervivencia como especie.
   O fillo maior, case que en silencio, Hunter McCracken, magnífico. E Sean Penn, de adulto, doído, perplexo, só, perdido, nunha actualidade acristalada, fría, tamén, sen palabras, enche a pantalla ó completo.
   Cinema para pensar, para seguir reflexionando, para buscar, con Malick, respostas, a preguntas eternas.
    Cando apareceron os créditos, logo da ponte final, non se sabe a onde, a sá chea quedou muda, como si rematara algo que en realidade viña de comezar, silencio reverencial, agradecemento, porque o cinema, así, nun espazo oscuro, en pantalla grande, con bo son, da man dun director que arrisca, como a propia vida, non ten prezo. Os amantes do cine, das historias de homes e mulleres en termos de luz, que diría o vello Bardem, estamos de norabóa.
   Que a disfrutedes.


15 sept 2011

21 de Setembro: Día Internacional da Paz

  

   Ben sei que o Día Escolar pola Paz o celebramos, na práctica totalidade dos colexios e institutos de Galicia, o vindeiro 30 de Xaneiro, no aniversario da morte de Gandhi (e do nacemento de Castelao, por certo). Sen embargo, o Día Internacional da Paz, aquel que foi proclamado polas Nacións Unidas en 1981, na Resolución 36/67 da Asemblea Xeral, en coincidencia coa apertura do novo período de sesións de cada ano, en realidade, é unha data que aquí soe pasar sen pena nin gloria. Certo é que os medios a teñen marcada no seu calendario de efemérides e tenden a poñerse en contacto con nós para recordármolo con algunha entrevista.


   Sen embargo, nestes primeiros días de Setembro os centros educativos andan a mil por hora. Tempos de novos horarios, novos alumnos e alumnas, novos profes, novas aulas, bicos e abrazos, malos despertares, novas rutinas. Aínda non chegou a monotonía de choiva tras dos cristais que dicía D. Antonio Machado:


Una tarde parda y fría
de invierno los colegiales
estudian. Monotonía
de lluvia tras los cristales.


     Por iso non é esta a mellor época para organizar celebracións, nin a da paz nin ningunha outra, estamos liados, a outras cousas.


   E neste curso 2011-2012, que ven de comezar, menos aínda. Corren malos tempos para a educación. A comunidade educativa vai moi revolta con tanto recorte, cambio de funcións docentes e demais, manifestacións e folgas incluídas.


   Con todo, non está demais pararse un momento para lembrar que, efectivamente, a Asemblea Xeral das Nacións Unidas, aprobou unha Resolución, a 36/67, pola que se anunciaba a celebración do Ano e do Día Internacional da Paz.


      Naquela Resolución, como ven sendo habitual, a Asemblea Xeral da ONU recorda que a promoción da paz é un dos propósitos primordiais das Nacións Unidas de acordo coa súa Carta Constituínte e co magnífico Preámbulo da Constitución da UNESCO, aquel que afirma que "posto que as guerras nacen na mente dos homes, é na mente dos homes, onde deben erixirse os baluartes da paz" baseada "na solidariedade intelectual e moral da humanidade".


   Posteriormente, un 28 de Setembro de 2001, a Asemblea Xeral aprobou outra Resolución, a 55/82, na que decide fixar definitivamente o 21 de setembro, como Día Internacional da Paz, e como oportunidade singular para o remate da violencia e dos conflitos en todo o mundo, como un día de cesamento do fogo e de nonviolencia a nivel mundial, de remate de hostilidades onde andan a trompadas e moito máis. Ademais, a ONU chama á realización de actividades educativas e de sensibilización da opinión pública.


   Pois ben, trátase de celebrar en todo o mundo o Día Internacional da Paz, como data dedicada a fortalecer os ideais da paz e do pacifismo. Nesta ocasión, no seu trixésimo aniversario, o lema escollido é "Paz e democracia: fai que a túa voz se escoite".


   A paz, a democracia, o diálogo intercultural, a alianza entre as civilizacións, a nonviolencia, os dereitos humanos, son aspectos esenciais da Cultura da Paz, un concepto que Federico Mayor Zaragoza non se cansa de reiterar, e que está hoxe tan presente nas sociedades democráticas, nos movementos sociais e tamén nas primaveras árabes, entre a mocidade indignada de todo o mundo, aquela que soña con outro mundo posible, máis xusto e máis humano, onde as persoas conten, e no que a política sexa realmente a arte de resolver os problemas, non un instrumento ó servizo dos mercados e dos mercaderes.


   O vindeiro mércores, 21 de Setembro, recordaremos que tamén nese día, como todos os días do ano, son bos para pensar e actuar en paz, con nós mesmos e cos demais, non só porque o pide Nacións Unidas, senón, e sobre todo, porque o temos interiorizado, asumido, como código de conduta e comportamento cotiá, porque a paz, para nós, é unha cultura, a nosa cultura máis persoal.

5 sept 2011

Sobredose de mercado

    Empezo por dicir que non sei nada, ou case que nada, de economía. Certo que nalgunha época da miña mocidade lía manuais de economía política con certa soltura. Os clásicos da esquerda. Conservo aínda moitos deles. Mesmo faciamos cursiños comentados con algún experto. Tempos de clandestinidade. Para ler o Capital, Contribución á crítica da economía política, o Anti- Dühring, os Manuscritos económico-filosóficos, Traballo asalariado e capital, Salario, prezo e ganancia, O Manifesto Comunista…     Co paso dos anos un conserva certos coñecementos básicos, iso que os pedantes chaman background, unha corrente de fondo, uns antecedentes, unha formación que ven de lonxe, e pouco máis. Sentido común, aínda que sexa de base marxista...
    A defensa dos mercados, do seu poder autorregulador, da súa portentosa capacidade para xerar riqueza e crecemento económico, xunto coa idea duns Estados xibarizados, tense convertido en profesión de fe neoliberal, a dereita e a esquerda, unha auténtica relixión. Parafraseando a D. Carlos Marx, cando afirmaba que para o estado cristián xermánico “o dominio da relixión é a relixión do dominio”, poderiamos concluír, salvando as distancias,  que o dominio da relixión neoliberal e a supremacía dos mercados é hoxe a relixión económica do que Federico Mayor Zaragoza chama o Gran Dominio.
   ¿Quen parará as apetencias insaciábeis dos mercados?,
   ¿Quen satisfará eses apetitos desmedidos?     
   ¿Quen colmará tanta luxuria financieira?
   Dobregarse ante eles, someter as democracias e a política á súa cobiza sen fin non parece dar resultado algún, con reforma constitucional ou sen ela. Cada día que pasa, os mercados, e os mercaderes que os dirixen, parécense máis a eses drogaditos que, aínda colocados, necesitan máis dose, e máis, e máis, sen control nin límite, ata a súa completa autodestrucción.
   Diante das demandas desenfreadas dun adito caben dúas posibilidades, garantirlle a dose necesaria en cada intre, orixinal ou metadona, cos custes que iso significa, ou un tratamento de choque que posibilite a súa total desintoxicación.
   A adicción dos mercados e dos mercaderes polo diñeiro público, as súas apetencias incontroladas, reclaman doses e máis doses de capital, primas de risco cada vez máis tolas, en definitiva, o completo valdeiramento do Estado social e democrático de dereito, do estado do Benestar, tal e como o coñecemos.
   O tratamento de choque pasa polo seu sometemento á política e á democracia, pola soberanía do pobo e da cidadanía, non caben máis panos quentes.
   ¿Hai alguén disposto realmente a poñer coto e no seu lugar ós mercados?

3 sept 2011

JEAN RIDOUX, in memoriam (1923-2011)


   Coñecín a Jean Ridoux nas aforas de París. Foi na celebración do Congreso Internacional de Teachers for Peace, o segundo encontro no que participabamos despois de Bonn, en 1985. Contrariamente ó anterior, ó que asistimos María Uxía Rivas e máis eu, á capital francesa mandamos unha ampla delegación. Alí estivemos con Calo Iglesias, Lois Trigo, Marosa Gómez, Anxos Rodríguez, a verdade xa non sei si esquezo a algunha persoa. O certo é que ibamos cunha intencionalidade clara. Por unha banda, incorporarnos activamente á rede internacional. Pola outra, propor a Santiago de Compostela como posible sede dun futuro Congreso Europeo de Educación para a Paz.

   Jean Ridoux xa era daquela un gran personaxe. Pasaba dos 60 anos, cando nós rondabamos os 30. Exercía como un patriarca. Lideraba o Movemento pola Paz francés coa axuda de varias persoas como Raoul Alonso, de familia española. E tiña especial interese na nosa participación. Sabía de nós por Horst Betghe, un profesor e pacifista alemán, de Hamburgo, organizador dos congresos de Copenhague e Bonn anteriores e co que establecimos unha boa amizade. Dicía de nós, cando nos presentaba, que eramos "patriotas galicianos", a súa forma de interpretar o noso galeguismo, a ollos alemáns, obviamente.

   Jean Ridoux gozaba xa daquela dunha merecida fama. Era o fundador  da Asociación Francesa e da Comisión Nacional de Educación para o Desarmamento. Presidíu a apertura do Congreso en París, en recoñecemento á súa longa traxectoria pacifista, con ecos que chegaban de moi lonxe, da súa vinculación coa resistencia francesa á ocupación alemana, da súa adscripción á xuventude patriótica e á Liga Francesa de Albergues Xuvenís, da súa detención por varios anos e da súa liberación, como París, en 1944.

   A súa militancia pacifista forxouse sobre todo a partir da oposición á intervención francesa en Vietnam, considerada unha guerra colonial. Nese momento abandona o exército francés e volve á vida civil como capitán honorario. Destacouse tamén pola organización da solidariedade co pobo arxeliano.

   Foi logo nomeado secretario do Movemento pola Paz parisino e en 1974 funda a Comisión Nacional de Educación para o Desarmamento.

   Nos anos '80 promove a organización dos primeiros congresos internacionais de Educación para a Paz e se vincula, con entusiasmo, á idea da Cultura da Paz que impulsa na UNESCO, Federico Mayor Zaragoza.

   Reticente inicialmente á nosa proposta de celebrar un Congreso Europeo en Santiago de Compostela, logo a apoia. Non so iso, ven e participa activamente en 1994 no que foi, sen dúbida algunha, o mellor e máis concorrido Congreso Europeo de Educación para a Paz celebrado ata hoxe, o único, por certo, con actas publicadas no libro "Por unha Europa de Paz, Multiétnica e Intercultural", coordinado, como o Congreso, polo noso compañeiro Calo Iglesias.

   E volveu a Galicia moi recentemente, en decembro pasado, con motivo do FORO 2010. Estaba xa moi velliño, aínda que conservaba esa fortaleza espiritual da súa rica e vivaz biografía. Tiña 87 anos. Cando entrou no Plenario pedín para el un forte aplauso de recoñecemento e gratitude que os case que mil asistentes seguiron con fermosa xenerosidade.

   Co final de Agosto, Jean Ridoux deixounos para sempre. A súa memoria, o seu exemplo, seguirán nas persoas que tivemos a honra de coñecelo. Descanse en paz, nunca mellor dito, este educador, referencia internacional, pacifista comprometido coa cultura da paz, do entendemento e da concordia.
  

26 ago 2011

ANGLADAS HAI MÁIS DOS QUE PENSAMOS...

   Josep Anglada i Rius, fundador e presidente do partido Plataforma per Catalunya, non merecería comentario algún, nin sequera satírico, se non fose porque é un síntoma de algo moito máis preocupante que pode correr como un regueiro de pólvora no futuro inmediato. Este individuo representa a punta dun iceberg moito máis oculto que non se circunscribe a Cataluña. Concelleiro en Vic, foi militante de Fuerza Nueva, candidato do Frente Nacional ó Parlamento Europeo e, na actualidade, lidera unha forza política con representación en diferentes concellos cataláns polo que non creo que podamos cualificalo de simple "anécdota curiosa" no panorama político español.
   O seu discurso xenófobo e discriminatorio está calando en ámbitos con forte presenza de inmigrantes. Aproveita calquera ocasión para alimentar o odio, particularmente, contra dos musulmáns. Nos seus actos repite con reiteración e moito entusiasmo, en catalán e español, cousas como "Vainos tocar ós valentes expulsar ós musulmáns do noso país" ou " Aquí xa non cabe un so inmigrante máis". O seu ideario ultra dereitista pode lerse en "Sin mordaza y sin velos ", publicado en 2010, onde carga contra o que denomina "islamización" da sociedade catalá e alerta do perigo no que se atopa, segundo el, a democracia.
   No seu blog, tamén en catalán, podemos comprobar que o seu pensamento non está tan lonxe do que, cada vez con máis frecuencia, escoitamos na rúa: España estase enchendo de mouros, veñen a quitarnos o traballo, a aproveitarse da seguridade social, cobren as súas nenas con veos, queren construír mesquitas e chamar publicamente á oración... ¡onde imos a parar!.
   En Salt, recentemente, protagonizou un incidente na rúa ó querer entrar no salón de plenos, foi insultado e ameazado, por persoas que reclamaban o dereito da comunidade musulmá a ter os seus espazos para o rezo. A súa aparición diante do concello catalán, ben cuberta polos medios, saíu en prensa e televisión, dando de Anglada unha visión de vítima perseguida e acosada.
   O avance de Plataforma per Catalunya nas últimas eleccións municipais debería facernos reflexionar, a todas e todos, sobre as súas perspectivas si finalmente, como anuncia, decide presentarse ás Xerais do 20N.
   Existe un caldo de cultivo na sociedade española, tamén entre a mocidade, que a pouco que se alimente pode explotar. Ideas como que non se pode tolerar que os musulmáns chamen á oración publicamente nun país cristián, que non podemos permitir que saian dos galpóns, pisos e naves industriais dos arrabais onde están confinados para rezar, ou aceptar o igual tratamento que a igrexa católica na educación e o libre uso do hiyab, por exemplo, están moito máis estendidas do que pensamos.
   Educar para a interculturalidade, para o diálogo, para o entendemento e o respecto, para a comprensión mutua, desde o coñecemento, coa perspectiva dos dereitos humanos, é unha necesidade moito máis apremiante do que cremos, nas familias e nas escolas, tamén na sociedade, nos medios e na publicidade, nas pantallas, non só como política preventiva, senón como parte das virtudes cívicas necesarias para convivir pacificamente nunha sociedade democrática.
   Cando escoitamos que a Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos está condenada a desaparecer sentimos unha enorme decepción porque a nosa experiencia indica que esa materia, limitada a un curso na primaria e a dous na secundaria, resulta absolutamente insuficiente para abordar problemas e conflitos como os explotados por tantos Angladas que nos rodean, aínda que non se signifiquen tanto como o político catalán.
   En Mein Kampf, que en galego poderiamos traducir por "A miña loita",  publicado en 1925, Adolf Hitler, xa manifestaba que "a raza aria é incompatible coa raza xudía". case que ninguén o tomaba en serio. O 30 de Xaneiro de 1933, oito anos despois, era elixido Chanceler de Alemaña nun goberno de coalición. O resto xa o coñecemos...

12 ago 2011

¿A educación é cara?

  
   As imaxes non deixan lugar a dúbidas. O que acontece no Reino Unido, en Londres e outras cidades é dunha gravidade extrema. Ata o momento 5 mortos, máis de mil detidos, a maioría menores de idade, nunha onda de violencia que lembra outras dos anos '80, con incendios e saqueos indiscriminados, ira e resentimento, odio e frustracción, a mans cheas.
   Convén non esquecer que existen moitas formas de violencia, non é única, non é unidireccional. Aprendemos a ser violentos. Non o somos por natureza, como algúns pretenden. Xa en 1985, a comunidade científica reunida en Sevilla, aprobou un Manifesto que fixo seu a UNESCO, no que se afirmaba que "a guerra e a violencia non son fatalidades biolóxicas". Necesitan dun profundo, intenso e dilatado aprendizaxe, caldeiras de producción de odio, na familia, na escola, nos medios, na sociedade.
   Dalgunha maneira recollemos o que sementamos. As explosións de violencia protagonizadas por adolescentes, amparados e protexidos polo seu número, son consecuencia de fracasos diversos, familiares, educativos, políticos e sociais. Cando alentamos o consumismo exacerbado, mundos idílicos á man de calquera, sen esforzo, estamos fomentando expectativas falsas, fontes inagotables de enorme frustracción. Cando restrinximos as políticas públicas e propiciamos fortes recortes nos equipamentos sociais, educativos, sanitarios... mentres non temos reparo en rescatar ós mercaderes responsables da marxinación e a exclusión social, da pobreza e da fame, garantindo os seus insultantes salarios e as súas envidiables pensións blindadas, estamos a facer pedagoxía política negativa, xeradora de rabia e indignación. 
   Cando construimos barrios dormitorio infames e os reservamos para as minorías étnicas que non queremos ver nos centros das cidades e creamos guettos multiculturais para pobres e excluídos renunciando a políticas urbanísticas e sociais integradoras, interculturais, estamos a xerar condicións para que a ruindade explote en calquera momento.
   O que aforramos hoxe en educación nolo teremos que gastar, multiplicado, en cadeas e sistemas de seguridade. Din que a educación é cara porque non calculan o que realmente custa a ignorancia e a incultura. Os recortes sociais, as políticas públicas de aforro en sectores claves como a educación, a asistencia social, subsidios de paro, pensións, etc. teñen consecuencias, aínda que non se perciban a curto prazo. A inxustiza, a discriminación, o abuso, a violencia estructural, aquela que non se percibe tan facilmente, as vidas condenadas de antemán, os cativos carne de cañón, os futuros anulados, as condenas eternas na marxinalidade, non conducen máis que á delincuencia e a comportamentos e conductas que non desaparecen con policías, militares, sistemas de seguridade e alarmas, nin coa blindaxe armada dos barrios prósperos ou coa cultura do medo.
   Os problemas complexos non teñen solucións sinxelas, nin por suposto a curto prazo. A convivencia pacífica e democrática esixe dun permanente esforzo continuado en ámbitos moi diversos, desde o familiar ó social, pasando polo educativo e o mediático. Non luce. Non ten resultados inmediatos. Por iso non satisface ós políticos. Non ten rendibilidade electoral. Sen embargo, ignorala, considerar que a convivencia, as virtudes cívicas, non son unha prioridade en épocas de crise, supón un completo disparate, unha política suicida, un abono para que, en calquera momento, en calquera lugar, unha explosión de violencia, como a actual do Reino Unido, nos colla a todos por sorpresa, nos confunda e asuste.
   Pero, é realmente unha sorpresa?  O sorprendente, quizáis, é que non aconteza con maior frecuencia.
    Compre repetilo, a prevención é cara, mais a ignorancia, a desidia ou a cobiza, á longa, resultan carísimas. 
  

30 jun 2011

Responsabilidade educativa e indignación



Facer apelacións públicas (e tamén privadas) á responsabilidade dos docentes nos medios de comunicación, por correo electrónico, ou en sede parlamentaria, sempre queda moi ben. Da sensación de rigor, de cordura, de sentido común. Sen embargo, abertamente, no Parlamento Galego, Jesús Vázquez, máximo responsable do ramo, da por suposto que os profesores e profesoras, neste caso do ensino chamado "non universitario", actuaron, actúan, de maneira irresponsable, por iniciativa propia ou inducidos por outros.

   Polo contrario, a Consellería de Educación, as autoridades educativas da Xunta de Galicia, no que levamos de lexislatura, como todo o mundo sabe, viñeron comportándose con moderación e prudencia, sen estridencias, escoitando a opinión da comunidade escolar, téndoa en conta, dialogando pacientemente, buscando sempre e en todo momento, o acordo e o consenso, en definitiva, responsablemente.

   Os moitos miles de docentes que o pasado día 28, convocados por todos os sindicatos do ensino, sen excepción, no remate do curso, cando todos e todas estamos dos nervios, sen practicamente propaganda algunha da mobilización, abarrotamos Compostela e a enorme explanada diante de San Caetano, fixemos un exercicio de responsabilidade, de compromiso coa profesión docente e coa escola pública galega, de mostra inequívoca de indignación.

   O Conselleiro actual e o seu equipo teñen un gran mérito, o de propiciar, por primeira vez en moitos anos, a unidade sindical absoluta no ensino, nada fácil neste sector, diría que inédita na democracia. Podo estar errado pero, de feito, non sei si habería outro momento de tanta unanimidade. Así, repasando de memoria os conselleiros conservadores, desde Cacharro Pardo e Vázquez Portomeñe, pasando por María Jesús Sainz, Suárez Vence, Piñeiro Permuy, Celso Currás e Jesús Vázquez non.  E nas etapas progresistas, con Aniceto Núñez e Laura Sánchez Piñón, tampouco.

   As cousas non suceden por casualidade. Desde a súa chegada, Jesús Vázquez, tense destacado por incendiar o sector a cada paso, iso si, con moita responsabilidade, case que toda, diría eu. Decreto do plurilingüísimo, intolerancia co veo islámico en Arteixo, libros de texto, escolas de idiomas, FP, restricións presupostarias, reducións de plantillas, lei de convivencia e participación, ampliación de horario lectivo, modificación de condicións de traballo e de funcións coas vixianzas nas chegadas e partidas do transporte escolar...unha tras outra, enchendo de malestar o ensino galego.
  
   Preguntábase Carme Adán, docente como Jesús Vázquez, portavoz de educación do BNG no Parlamento Galego, en A Nosa Terra, hai unhas semanas, si na Consellería de Educación existía un Plan para explicar tantas actuacións responsables no que levamos de lexislatura, superada xa a súa metade. E respondía que si, loxicamente. Claro que teñen un Plan, o plan rataplán. Nin sequera é orixinal. Outras autonomías da mesma cor política o practican. Un plan ben premeditado. Aquel que  defende a dereita máis conservadora, aquí e en todas partes.
  
     Quizais o máis novidoso sexa a forma de concretalo. Arremetendo, como elefante en cacharreiría. Rataplán, plan, plan. En vacacións ou nas vésperas. De fronte, sen vergoña nin escrúpulos. Con firmeza, duro e claro. Sen vacilacións. Contra todo. Pasando dos órganos de representación e participación da comunidade educativa. Para que? Ou, mellor dito, contra deles e punto. Responsablemente. Pretas as filas...

   Si o remate deste curso escolar foi movido, espéranos un comezo de curso, en setembro, polo que se ve, similar. Con todo, habería que ser intelixentes, comprometidos coa escola pública, para non caer na provocación de contribuír ó desprestixio do ensino de todas e todos, porque, no fondo, eu creo que é o que pretenden realmente, recortar e xustificar, socialmente, a súa aposta ideolóxica pola privada. 
   
   O obxectivo, a mensaxe enviada pola Consellería e tamén polo Presidente da Xunta, semella meridianamente clara. A escola pública e os seus funcionarios docentes, que non gozan da confianza do seu goberno, nin do seu presidente, aínda que apelen á súa responsabilidade, tampouco merecerían a confianza dos pais e das nais. Os centros públicos non serían, polo tanto, o mellor lugar para educar ós nosos fillos, sobre todo si temos en conta que existen outras alternativas mellores, protexidas de sobresaltos, amparadas e financiadas polos poderes públicos, con ideario propio, é dicir, a escola concertada ou a privada. Para alí é para onde deberían mirar todas as familias de ben, aínda que supoña un pouco máis de sacrificio. Alí está a salvación, o futuro, o éxito social. Na pública quedarían os que non teñen outro lugar onde caerse mortos. Pobres de solemnidade, inmigrantes, minorías étnicas, minusválidos, especiais... Niso están pensando, o pensaron sempre, e cara aí camiñan. Con paso firme, decidido, en procesión.

        Desvalorizar a función docente, desprestixiar a escola pública, confrontar ó seu profesorado coa sociedade, como si de controladores se tratara (xa tardaba a comparación na prensa), rebaixar os seus salarios, masificar as aulas e aumentar as ratios, suprimir programas e proxectos compensadores e de apoio, desmontar a estrutura de formación permanente, rebaixar drasticamente o seu orzamento e plantillas, non cubrir a maioría das baixas... complementado todo cunha forte campaña propagandística nos medios afíns que insiste na negatividade do ensino público: conflitividade, violencia, acoso…, en definitiva, alarmismo escolar, a cultura do medo, pois esas son as medidas para executar un plan preconcibido e meticuloso de desmantelamento do sector público, responsablemente.

   A nova andanada consiste en dicir: o profesorado traballa poucas horas lectivas. Négase a mellorar a calidade. Defende privilexios. Resístense. Non queren atender ó alumnado, nin sequera eses minutos á entrada e á saída. Opóñense a cambiar ós cativos. Non fan as vixianzas. Teñen moitas vacacións. En definitiva, son uns irresponsables. Iso si, os necesitamos máis que nunca... para completar o Plan.

Con toda responsabilidade...

28 jun 2011

GALICIA HOXE É MENOS GALICIA

 

   Parecera como que Galicia está en proceso de "deconstrucción permanente", alomenos, a Galicia propia, aquela que se sinte orgullosa de seu, a que se manifesta na nosa lingua, a que se reivindica cada día e todos os días. Trátase dunha deconstrucción inducida, deliberada, firme e constante, tamén nos medios de comunicación que usan o galego como a súa lingua natural. A Nosa Terra, Vieiros, A Peneira... vense afogados pola progresiva retirada de axudas públicas mentres que outras cabeceiras, unilingues practicamente en castelán, acaparan millóns da Xunta de Galicia converténdose, de facto, no seu mellor voceiro, léase La Voz do seu amo.

   Caetano Díaz, o director de Galicia Hoxe, fala con absoluta claridade na derradeira edición do diario. Martes, 28 de Xuño, último día do periódico logo de 17 anos na rúa: "Houbo quen quixo matar a sangue frío a GH e esa persoa é Núñez Feijóo". Pero aínda vai máis aló. Caetano Díaz, con enorme valentía e coraxe afirma: "O que hai que dicir en Galicia é o que ao señor Feijóo lle interesa". Durísima acusación que interpela directamente ó presidente da Xunta e á súa política en relación cos medios de comunicación e á liberdade de expresión, moi minguada, no noso país.

   A verdade é que xa quedan moi poucos espazos onde escribir en galego, cada día menos. Moito máis difícil se fai se un ten unha perspectiva crítica. Esta é unha das cuestións cruciais sobre as que debe reflexionar a esquerda e o galeguismo. As posibilidades de construír proxectos políticos propios, poderosos e influíntes, transformadores, superadores do autoodio, resultan imposibles sen medios de comunicación propios. Non temos mais que mirar para Cataluña ou Euskadi. Alí, as institucións de autogoberno, axudan e promoven fundamentalmente a quen usa o catalán ou o vasco a diario. Alá tamén contan con forzas políticas propias identificadas coas súas respectivas nacións.

   Temos que preguntarnos, con Suso de Toro, sobre que fixemos mal. Render contas con nós mesmos, co noso propio pasado, para entender esta desafección crecente de Galicia, da nosa lingua e cultura, daquelo que nos singulariza no mundo. Porque o que acontece agora con Galicia Hoxe non é máis que un síntoma dun problema moito maior, o de que o noso propio país vaise, esfúmase a marchas forzadas, deconstrúese, camiña cara a autodisolución, e pode converterse, en pouco tempo, nun "aire" de Galicia, un pobo en vías de extinción, reducido a un pequeno cenáculo, unha tribu, lonxe, moi lonxe, das maiorías sociais.

   Reverter este proceso, recuperar a ilusión, afirmar o noso, valoralo, fuxir do  victimismo, está nas nosas mans. Temos que construír máis pontes e menos balados, espazos comúns, complicidades, pensar no BenComún.

   O Sábado, 2 de Xullo, ás 16:30 en Xornalismo, en Compostela, podería ser un gran día para comezar a pular polo ben común.

   Eu farei todo o que poda. ¿E ti?

23 jun 2011

O DE ARTEIXO NON O PODO CRER

   
   Calquera que siga este blog poderá comprobar que sobre o lamentable asunto da nena do veo de Arteixo (hiyab) teño escrito moito. Non só aquí. Tamén na prensa e nas revistas profesionais. Polo mesmo, non vou a reiterar argumentos. Referireime agora tan só ó resultado final. Ó que aconteceu onte, derradeiro día de curso para a nena Ikhlasse Hakim. Remataban as clases. Entrega das notas. Nervios. Ela ten un bo expediente académico (e outro aberto polo centro por incumprir o Regulamento de Réxime Interno). Festival de fin de curso, como en tantos colexios e institutos de Galicia. Día de abrazos, despedidas, choros. Ikhlasse remata a Primaria. Para o curso que ven irá ó Instituto.

   Con malas formas, sen pensar na nena un minuto (ou pensando en facer o maior mal posible), José Luis Fernández Pardo, director do Colexio Novo de Arteixo, impedía o acceso da cativa á festa organizada polos seus compañeiros.

   Parece difícil maquinar algo tan cruel contra dunha nena de 12 anos. Sen embargo, si analizamos con calma o acontecido durante todo este ano, non hai lugar para as sorpresas. O principio de autoridade do director está salvado. O expediente disciplinario aberto chegou ós seu punto omega. No último segundo, para que quede claro quen manda. A nena indisciplinada, a nena rebelde, a que ousou vulnerar o RRI, tivo o seu castigo merecido. O trunfo das normas. Para que se enteren...

   As formas foron tan ruíns que no centro onde foi trasladada o último día do curso, o Ponte dos Brozos, a  uns metros do dela, non sabían nada. Ruín, chapuceiro, discriminador... un disparate. Con todo, a Consellería insiste en que "se actuó conforme a derecho".

   Durante tres horas, Ikhlasse estivo sen escolarizar, violentado o seu dereito á educación, expulsada do seu colexio e sen admitila no de enfronte. Sen notas. Illada dos seus amigos e amigas, castigada sen poder asistir á festa final. Excluída, segregada, discriminada, sen compaixón.

   Quen ensinou educación ós responsables desta crueldade?. Que obxectivo educativo buscaban? Pensaron algunha vez na nena? Que pasaría pola súa cabeza?

   Como podemos dicir que se actuou conforme a dereito?. Ó servizo de quen, de que, está a lei?

   A falla de sensibilidade, de afectos, de sentimentos, dos responsables desta infamia non ten límites. O dano causado a esta cativa ¿quen o vai a reparar?. Era necesario?

   Percíbese un cheiro a podre que chega a Compostela, a Galicia enteira. Cheira a racismo, a islamofobia, a intolerancia, a brutalidade inquisitorial, a outros tempos, pero sobre todo, cheira a chulería, a prepotencia, a vergoña allea, a indignación.  

   ¿Poderán durmir polas noites?

20 jun 2011

MILES DE PIOLLOSOS, PERROSFLAUTAS, VIOLENTOS, ANTISISTEMA...OCUPARON PACIFICAMENTE AS ÁGORAS

   Participei onte na Manifestación de Compostela contra do Pacto do Euro convocada por Democracia Real Xa, movemento 15M ou máis popularmente, indignad@s. Eramos moitas persoas, o número non importa, ó remate, o Obradoiro case que cheo, carreira de cabalos, intervencións, Carlos Taibo, satisfacción xeral, bo ambente, maioritariamente mozos e mozas, aínda que moitas calvas que non soportaban ben o sol da praza, buscamos a sombra do Concello...

   Entre o público asistente moitas persoas coñecidas, entre elas, Xosé Manuel Beiras ou Camilo Nogueira, por citar tan só a dúas, personalidades galegas recoñecidas que, desde o principio, Porto Alegre 2001, apoian e participan activamente nos Foros Sociais Mundiais, referente internacional do altermundialismo, do outro mundo posible que soñamos.

   Non falaron, ninguén os animou a coller o micro. Tampouco eles o buscaron. Doume certa pena. Non podo negalo. Ben sei que podería ser interpretado, por algúns, como oportunismo. Non o comparto. Tamén porque están moi connotados cunha forza política concreta do nacionalismo galego e podería levantar reticencias. Tampouco. Con todo, no Obradoiro estaban, estabamos, moitas persoas vinculadas, desde hai moitos anos, a entidades, ONGDs, movementos sociais, que comparten, compartimos,  reivindicacións cos convocantes da Manifestación e das acampadas. A conexión entre DRX e a sociedade civil organizada en Galicia penso que é unha materia pendente que terán que recoñecer por si mesmos, ambas partes, porque mirándonos de reollo, mutuamente, non sumamos, non construímos, restamos, restámonos forza e influencia. E compre recoñecérmonos.

   Con todo, a manifestación, nos seus contidos, como no múmero de participantes, e no carácter xenuinamente pacífico e nonviolento, foi un éxito rotundo. Máis aínda se temos en conta que a convocatoria fíxose por internet, polas redes sociais, sen apoios explícitos partidarios ou sindicais, con moita prensa desvirtuando e criminalizando ó movemento indignad@ con calificativos como perrosflautas, piollosos, violentos ou antisistema.

   O Obradoiro encheuse de perigosos perrosflautas, cans e flautas había, sen dúbida, pacifistas, persoas que non queren ser mercadorías, que mostran a súa indignación porque teñen dignidade, contrarios ó pacto do euro que liquidará o estado do benestar acadado en beneficio da banca e das grandes corporacións, partidarios da rexeneración democrática, interpelando directamente á chamada clase política, ós partidos e sindicatos tradicionais, para por freo á corrupción e ós privilexios, demandando unha reforma en profundidade da lei electoral, emprego, vivenda, sanidade e educación de calidade ou o remate dos deshaucios, da usura e a especulación.

   E maioritariamente falaron galego, na lingua propia de Galicia, en particular os portavoces e Carlos Taibo, como é lóxico, porque unha democracia real, no noso país, non pode construírse contra do propio, contra do que nos singulariza e distingue, a nosa lingua e cultura.

   A indignación vai a máis, as prazas e rúas o reflicten, son berros esperanzados, chamadas ós responsables políticos para que cambien, para que escoiten, para que teñan en conta á cidadanía máis activa e dinámica, aquela que se sinte excluída, marxinada, por iso afirman que lle chaman democracia e non o é ou non nos representan, que non, que non, que non nos representan. Con estes cánticos transmiten un sentimento profundo de rabia e indignación, de malestar, que comparten moitos cidadáns e cidadás.

   A esquerda, moi especialmente, ten que tomar nota, a esquerda real, desde o PSOE ata o BNG, pasando por EU. Non poden permitir que a abstención, froito da desafección política, continúe aumentando. Que este caudal de votos desapareza definitivamente e aílle a unha xeración completa dos partidos políticos.

   Creo que estamos no tempo de escoitar, de escoitar con atención, de interpretar o que di a cidadanía mobilizada, e de falar, de establecer canles de comunicación, espazos para o encontro entre a sociedade civil organizada de múltiples formas, o movemento 15M e as forzas políticas, porque calquera posibilidade de cambio real, no sentido do que onte pedimos nas prazas públicas, nas ágoras abertas polos indignad@s, temos que facelo conxuntamente, entre todas e todos, os que agora se indignan e os que estamos indignad@s desde hai tanto tempo, para que os partidos políticos, en particular, a esquerda, asuma reivindicacións que son xa un clamor popular e que non pode seguir ignorando por máis tempo.

   O demandan miles de perigosos perrosflautas...
    


25 may 2011

REUNION DE CATEDRAS UNESCO DE CULTURA DE PAZ E DEREITOS HUMANOS EN COMPOSTELA



   O venres e o sábado, 27 e 28 de Maio, terá lugar no Salón de Actos da Facultade de Filosofía da USC, na Praza de Mazarelos, xunto o arco que nunca pechaba na muralla de Santiago, polo que entraba o viño do Ribeiro, no antigo Instituto "masculino", unha reunión de enorme trascendencia.

   Por iniciativa do Seminario Galego de Educación para a Paz e da recén creada Cátedra UNESCO de Cultura de Paz e Dereitos Humanos da USC, que dirixe Ramón Sánchez, catedrático de filosofía na Facultade de Educación (Escola de Maxisterio), as principais Cátedras UNESCO de temática similar analizarán formas de colaboración e de intercambio de experiencias.

   Federico Mayor Zaragoza, ex- director xeral da UNESCO, hoxe presidente da Fundación Cultura de Paz, xunto con Angela Melo, directora xeral do Departamento de Dereitos Humanos da UNESCO en París, presidirán as sesións, xunto co Reitor, Juan Casares, e a Secretaria da Comisión Española da UNESCO, Consuelo Vázquez.

   Na reunión estarán representadas as seguintes Cátedras:

* Cátedra UNESCO de Interculturalidade e Dereitos Humanos da Universidade Internacional de Andalucía, Sevilla.
    * Cátedra UNESCO Mulleres, Desenvolvemento e Culturas da Universidade de Vic, Barcelona.
    * Cátedra UNESCO de Estudios Interculturais da Universidade Pompeu Fabra de Barcelona.
    * Cátedra UNESCO de Migracións da USC
    * Cátedra UNESCO de Cultura de Paz e Dereitos Humanos da USC
    * Cátedra UNESCO de Cidadanía Democrática e Liberdade Cultural da Universidade da Rioxa.
    * Cátedra UNESCO de Políticas de Xénero e de Igualdade de Dereitos entre Homes e Mulleres da Universidade Autónoma de Madtrid
    * Cátedra UNESCO de Cidadanía, Convivencia e Pluralismo da Universidade Pública de Navarra.
    * Cátedra UNESCO de Filosofía per la Pau da Universidade Jaume I de Castelló.
 
   Trátase de establecer redes de intercambio de coñecemento e de experiencias, convenios de colaboración entre as citadas cátedras que posibiliten o intercambio de profesorado e de alumnado dos másters internacionais que imparten sobre paz e conflictos, así como desenvolver e aplicar a axenda aprobada en Bérgamo (Italia) na reunión internacional de Cátedras UNESCO sobre Paz, Dereitos Humanos e Bioética.

   É a primeira actividade relevante da Cátedra UNESCO de Cultura de Paz e Dereitos Humanos da USC logo de que a nova directora xeral da UNESCO, a búlgara Irina Bokova, a ratificase persoalmente o pasado 10 de Decembro no marco do Foro 2010 que tivo lugar en Compostela.

   Para o Seminario Galego de Educación para a Paz, promotor da citada Cátedra e da iniciativa que agora comeza, trátase dunha primeira actividade que, sen dúbida, terá continuidade no futuro, coa organización de escolas de verán e un máster específico na liña dos desenvolvidos por algunhas das cátedras invitadas.

16 may 2011

Cita pola paz e a convivencia en Iruña

Conchita Corera, directora da Cátedra UNESCO de Paz, convivencia y pluralismo de la UPNA

   Sempre resulta moi agradable visitar Pamplona (Iruña), no corazón do Camiño de Santiago, máis aínda para participar nun Encontro sobre "Paz, Conflitos e Convivencia", organizado pola Cátedra UNESCO de Paz, Convivencia e Pluralismo da Universidade Pública de Navarra, coordinada por Conchita Corera, e co valor engadido de facelo nun momento excepcional para Euskalerría, aquel que parece indicar que o final definitivo da violencia de ETA está máis perto que nunca.

   Non hai entusiasmo, como noutras ocasións. Persiste certa desconfianza. Sen embargo, todas as opinións contrastadas nestes días coinciden en sinalar que entramos nunha etapa completamente nova, e a legalización de Bildu, por sentenza do Tribunal Constitucional, non fai máis que reforzar esa sensación de que as armas, por fín, calarán para sempre.

   O Encontro na UPNA (Universidade Pública de Navarra), do que podedes ver todas as intervencións en: http://upnatv.unavarra.es/es/todos_unes ou no facebook, tivo unha enorme calidade. Foron moitas e moi interesantes as opinións manifestadas ó longo dos tres días que durou o evento. Si tivera que seleccionar aquelas que, para mín, foron as máis relevantes, diría, sen dúbida, as que protagonizaron Jonan Fernández, director de Baketik (Centro pola Paz de Arántzazu), cunha proposta sobre os presupostos para a reconciliación e a convivencia, magnífica, moi coidada e concreta, texto resultado, ademais, dun amplo debate e consensuada por 25 personalidades de pensamentos ben distintos, desde Ibarretxe a Margarita Robles, por citar tan só a dous dos participantes.

   O xornalista Josep Ramoneda, que nos ten acostumados a análises moi acertados no País ou na Ser, falou, entre outros aspectos, do totalitarismo da indiferencia, das tres perniciosas ces ás que nos están relegando os poderes financieiros: competitivos, consumistas e contribuintes.

   Kristian Herbolszheimer e Jordi Urgell, expertos en mediación de conflitos, analizaron moi polo miúdo as características dos distintos procesos de saída negociada a enfrontamentos armados en distintos lugares do mundo e en relación co caso vasco, distinguindo moi ben entre o final das violencias (en plural) e a construcción da paz, da convivencia e a reconciliación.

   Carlos Taibo, coa brillantez que o caracteriza explicou, con detalle, a súa teoría do decrecemento e Manuel Reyes Mate, puxo voz ás vítimas da violencia.

   Pero o momento máis emotivo, sen dúbida algunha, o puxeron as tres vítimas de tres violencias moi distintas, que coincidiron nunha mesma mesa, concretamente, Iñaki García Arrizabalaga, Isabel Casanova e Edurne Brouard, víctimas dos Comandos Autónomos Anticapitalistas (escisión de ETA), do 11M en Madrid (terrorismo global) e dos GAL (terrorismo de Estado), respectivamente.

      Os tres relatos, marcados pola traxedia irreparable da morte violenta dun pai, no caso de Iñaki e Edurne, ou do fillo e do marido, no caso de Isabel, fixeron tragar saliva ós asistentes. Os tres coincidiron en distinguir o perdón (voluntario, individual, persoal), do recoñecemento social da verdade, da xustiza e da reparación como bases da reconciliación, proceso que vai para longo, afirmaron.

    En calquera caso, Euskadi, Navarra, España enteira, están abrindo camiños de esperanza, non sen dificultades, mais decididamente cara unha paz definitiva. E nese proceso tamén, a sociedade civil, vai moi por diante dos partidos políticos.

  

10 may 2011

UNHA PEDAGOXÍA PARA A PAZ



Non estou no mundo para adaptarme a él, sen máis,
senón para transformalo
Paulo Freire

        Cando falamos dunha pedagoxía para a paz estamos a referirnos, obviamente, a unha pedagoxía alternativa, alonxada de modelos e prácticas tradicionalistas, aquelas que, en esencia, reproducen o sistema vixente.
        Paulo Freire, veño de recordalo moi activamente en Sáo Paulo, falaba dunha pedagoxía, dunha educación, liberadora, desde unha perspectiva humanista e progresista, transformadora, para superar o modelo tradicional baseado no medo e no silencio, no individualismo, o que o mestre brasileiro chamaba tamén unha “educación bancaria” un concepto que hoxe sona, aínda, peor.
        Por eso o diálogo ten tanta importancia na educación para a paz, o diálogo como metodoloxía, non só como ferramenta imprescindible para abordar os conflitos senón como principio, entre docentes, e co alumnado, para intercambiar experiencias, coñecementos e apoiarse mutuamente, porque nos educamos xuntos. O diálogo como mecanismo fundamental para prever e afrontar os conflitos de convivencia (compartir vivencias xuntos), para darlle unha saída positiva, por iso falamos tanto de solución dialogada dos conflitos.
        O pensamento crítico, a capacidade de poñer en cuestión, a dúbida, as preguntas para atopar respostas, a pedagoxía da pregunta que xa estaba en Sócrates, como un aspecto central de calquera proxecto pedagóxico alternativo, para fuxir do autoritarismo e da domesticación.
        Porque efectivamente, sabémolo ben, a educación pode ser domesticadora, reproductora, pero tamén, como dicía Freire, pode abrir portas, liberar. Educar para reproducir a inxustiza e a dominación non pode ser unha fatalidade pedagóxica.
Domesticar e adoutrinar están en contradicción directa co diálogo e co debate, moi diferente da polémica e da crispación, do insulto e o menosprezo do outro. O diálogo esixe escoita activa, reflexión, para chegar a acordos e superar positivamente as diverxencias.
A pedagoxía para a paz non se limita a trasmitir coñecementos racionais sobre os dereitos humanos, a democracia, os valores cívicos, as virtudes cidadás, nin o fai por medio de discursos ou sermóns. Os contidos sen acción, sen participación, sen o protagonismo individual e colectivo, conducen á pasividade, ó egoísmo, á vanidade, que non axudan, precisamente, ó cambio e á tranformación social. Todo o contrario, levan á aceptar resignadamente o mundo tal cual é, como se non houbese alternativa algunha. E temos que reiteralo, outro mundo é posible.
Un proxecto de pedagoxía liberadora ten moi presente a formación cidadá, os valores cívicos e democráticos, a xustiza, o respeto, a solidariedade, a liberdade, a democracia, construída dentro da propia escola, a tolerancia, a interculturalidade, a protección do medio natural (estar en paz co medio).
Non é suficiente con falar e falar, xa que o alumnado, como os fillos e as fillas, aprende dos comportamentos que observan, por iso ten tanta importancia a coherencia (evitar contradiccións entre o que facemos e o que dicimos) como o exemplo, a pedagoxía do exemplo, procurando a autonomía. O dicía María Montessori “Si axudas a un neno máis do que o necesita, estás impedindo que medre”.
E non quero deixar de mencionar a autoridade, ese máxico equilibrio entre liberdade e autoridade que temos que atopar, como pais e nais, como educadores, para non caer no autoritarismo nin na superprotección e o colegueo, ambos perniciosos. Esa “auctoritas” da que falaban os gregos é un arte, non deriva da imposición nen do cargo, senón que temos que gañala, cada día e tódos os días, co exemplo, coa dedicación, co esforzo e a preocupación, con cariño, cos afectos e os sentimentos, coa tenrura, individual e colectivamente, por medio do traballo cooperativo, con xogos e dinámicas de aula, con amor polo noso traballo, apelando ás emocións, estimulando ó alumnado pola vida e polo saber.
E agora que falamos tanto da indignación, desde que Stéphane,  Hessel, cos seus 94 anos, redactor da Declaración Universal dos Dereitos Humanos de 1948, ven de recordalo de maneira tan elocuente, recuperando o panfleto como xénero literario, debemos falar tamén dunha pedagoxía da indignación diante das atrocidades que coñecemos, porque nunha pedagoxía para a paz non ten cabida o conformismo, nin o fatalismo, nin a pasividade, senón todo o contrario, a participación, a democracia, o pensamento libre, fronte da sumisión, con esperanza e con paciencia, moita paciencia.