O PROGRAMA ELECTORAL DE AGE EN EUROPA

     Ben sei que o PP e os seus altofalantes non paran, nin pararán, de salientar que AGE, Alternativa Galega de Esquerda, parte da Esquerda Plural e da European Left, é unha opción política antisistema (non hai mellor louvanza hoxe), e moi experta en romper o boato parlamentario. Ocultarán, como veñen facendo, todo o traballo propositivo e de control, mesmo nunha cámara asfixiada pola maioría absoluta conservadora do PP.

Dirán o mesmo en campaña electoral. AGE en Europa non ten programa nin futuro, está dividida. Sen entrar nas pinzas e nos ataques, máis ou menos sutís, contra de Lidia Senra, a nosa candidata, que algúns medios e moitos trolls xa empezaron con entusiasmo, aínda que aburran, sería razoable que botaramos unha ollada ós documentos de cada quen. E AGE en Europa presenta un Programa  Político e Social para as Eleccións Europeas de case que noventa páxinas que non pode ser todo retórica e ideoloxía baldeira. Digo eu..

Como tiven a honra de colaborar -cooperativamente- na súa elaboración, voume permitir destacar algúns aspectos que non sempre aparecen nos mitins, e sobre os que considero, desde a miña humilde perspectiva, que teñen moito interese.

Compre empezar por desmontar mitos. O acordo programático foi total entre Anova, Esquerda Unida e o Espazo Ecosocialista Galego. O Programa Político e Social agrupouse en sete grandes bloques: As razóns da política de AGE en Europa; A fronte de esquerda transformadora como alternativa; Democracia e participación; Economía e emprego; Medio ambiente e ecoloxía social. Soberanía Alimentaria e política agraria común; A Europa da Cidadanía e dos dereitos; Cultura, lingua e comunicación e, por último, A Europa da paz, da solidariedade e do internacionalismo.

Ademais de apelar á Europa dos Pobos como gran obxectivo, fixemos moito fincapé tamén na Europa da Cidadanía Democrática e das persoas, da sociedade civil, da xente do común, para facer fronte ás políticas austericidas da Troika, reclamando iniciativas como a Renda Básica Universal, a imposición sobre as transaccións financeiras internacionais (Taxa Tobin) e sobre as grandes fortunas, ou unha Axencia Europea de Rating, xunto cun Plan de Rescate das persoas e da cidadanía excluída, roubada ou desafiuzada e un Plan de Medidas Urxentes en I+D+i que facilite o regreso das mozas e mozos a Galicia e de apoio á investigación complementado con políticas activas contra da pobreza, a desigualdade e a exclusión, e un Plan Europeo de apoio á dependencia e a converxencia salarial europea.

Na profundización da democracia, democratizar a democracia que diría Boaventura de Sousa Santos, moi na liña das medidas de radicalidade democrática que compartimos, fanse propostas sobre referendos e iniciativas lexislativas populares en Europa, orzamentos participativos, consultas imprescindibles para tratados que afecten ás constitucións dos Estados, particularmente sobre intervencións militares, tratados de libre comercio, como o que se está a negociar secretamente cos EE.UU, protección ambiental e social, entre outros. Neste apartado, por exemplo, asúmense as medidas que as organizacións da sociedade civil europea, agrupadas na Alianza EYCA, fan sobre cidadanía democrática. 

       Quixera facer mención tamén á defensa dunha Europa Laica, o apoio á Carta Europea pola laicidade, a supresión do Concordato co Vaticano ou a materia de Educación para a Cidadanía e os Dereitos Humanos na que ocuparía un lugar relevante a educación para a igualdade entre homes e mulleres ou a prevención da violencia de xénero, aspectos que tamén teñen un lugar destacado no propio programa, feminismo e democracia paritaria, dereitos sexuais e reprodutivos, como os dereitos das persoas migrantes e xitanas, a protección e impulso do principio de xustiza universal, a protección e a tutela dos dereitos a nivel europeo e mesmo a proposta dun Relator específico de Dereitos Humanos na Unión.

  O capítulo dedicado á sustentabilidade ambiental, ecoloxía social, soberanía alimentaria e política agraria común, que tan ben coñece Lidia Senra, ocupa un lugar central sobre a base da defensa dos nosos sectores produtivos estratéxicos. Compre resaltar a asunción do coñecido como Programa da Terra presentado polas principais organizacións ecoloxistas internacionais para as Eleccións Europeas, con medidas relacionadas co comercio das emisións renovables, redución de gases de efecto invernadoiro, fondo económico e tecnolóxico a prol da sustentabilidade, prohibición da técnica do fracking…

  Para rematar, o capítulo 7, moi querido para min, a Europa da paz, da solidariedade e do internacionalismo, recolle moitas das reivindicacións que desde o movemento pacifista internacional, en particular, desde a educación e a investigación para a paz, vimos reclamando, como é a reforma en profundidade da ONU para que sexa realmente democrática e garante da paz, a defensa da xustiza e dos valores cívicos e democráticos, tan necesarios hoxe, xunto coa honestidade, a decencia e a honradez, parece mentira ter que reivindicalos!, do desarmamento, da prevención de conflitos, o control do comercio de armas, a independencia de Europa fronte das políticas de EE.UU e da OTAN, o rexeitamento das bases e dos drons militares, a disolución da OTAN, a promoción dunha Lei Europea de Fomento da Cultura da Paz, o respecto escrupuloso nas relacións internacionais dos dereitos humanos, a soberanía nacional e o dereito de autodeterminación, o rexeitamento da violencia armada como método para cambiar gobernos ou as ocupacións ou intervencións militares en territorios soberanos e o apoio decidido á supresión da pena de morte no mundo. Deféndese, ademais, unha Convención Internacional polo Desarmamento, a desnuclearización do planeta, a redución drástica dos gastos militares, a separación completa da presenza militar da vida civil ou a Memoria democrática fronte dos discursos racistas, xenófobos e neofascistas xunto cun Plan Europeo contra da Intolerancia e a discriminación.

Hai programa, teremos unha magnífica eurodeputada, Lidia Senra, e un moi bo candidato á presidencia da Comisión, Alexis Tsipras, líder da Syriza grega e da European Left, alternativa da esquerda transformadora europea ó bipartidismo decadente.

Si os mártires de Chicago levantaran a cabeza...

   

   O 1º de Maio é, sen dúbida, a data máis emblemática na historia do movemento obreiro internacional. Na súa propia denominación, á hora de definilo, empezan os matices e as diferencias: Día do Internacionalismo Proletario, Día da Clase Obreira, Día Internacional do Traballo, Día Internacional dos Traballadores... e poderiamos seguir. 

  Sen embargo, en orixe, cando o Congreso Obreiro Socialista, a II Internacional, o proclamou en París, en 1889, tratábase dunha xornada reivindicativa de homenaxe en conmemoración dos coñecidos como Mártires de Chicago, cinco anarquistas aforcados o 11 de Novembro de 1887, como consecuencia da famosa Revolta de Haymarket: Gerg Engel, Adolf Fischer, Albert Parsons, Auguste Spies e Louis Linng, un tipógrafo, tres xornalistas e un carpinteiro, logo dunha farsa de xuízo, xunto con outros condenados a cadea perpetua, ademais de miles de despedidos, na súa gran maioría inmigrantes, que reclamaban a xornada laboral de 8 horas, unha demanda que se foi facendo realidade progresivamente, desde finais do século XIX, xunto con outros dereitos sindicais e melloras nas condicións de traballo.

   Durante o século XX foron consolidándose, en moitos lugares do mundo, non sen esforzo e sangue, dereitos e liberdades sindicais que, na actualidade, están sendo recortados: salarios, condicións de traballo, xornada, estabilidade... aínda que, como sabemos, son tamén moitas e amplas as rexións do planeta que nin sequera teñen regulamentacións laborais, dereitos e liberdades mínimas recoñecidas.

    Coa escusa da crise, coa estafa da crise, e como consecuencia de políticas neoliberais regresivas, as clases populares, a xente do común, os traballadores e traballadoras, vivimos brutais restricións que afectan ó emprego (case que 6 millóns de parados, a metade sen prestación), ás condicións laborais (xornadas excesivas, horas extras non percibidas, temporalidade, precariedade, negación do dereito de negociación colectiva...), salarios que non sacan ás persoas da pobreza, e unha transferencia de renda en favor dos máis ricos, como nunca vivimos, e que agudizan, ate extremos descoñecidos, os niveis de desigualdade.

   Son tempos de gravísima emerxencia social, como o eran en 1886, de agresións feroces e continuadas contra dos dereitos das maiorías sociais, prestacións, pensións, axudas á dependencia, así como de recortes e privatizacións nos servizos básicos de sanidade, educación, benestar, atencións sociais.

   Hoxe calquera sabe que a austeridade, o austericidio, mata. Que as políticas ultraliberais provocan un sufrimento atroz nos sectores máis desfavorecidos, perda das vivendas, desafiuzamentos, imposibilidade de pagar as medicinas, hipotecas, e todo en beneficio daqueles que provocaron a crise, bancos e grandes corporacións financieiras que, por riba, rouban abertamente os aforros ás familias coas chamadas participacións preferentes ou subordinadas, sen que a xustiza sexa quen de condenalos.

   Os Estados, gobernados maioritariamente polas dereitas conservadoras, seguen as recomendacións dos culpables desta desfeita, rescatan bancos e grandes empresas, mentres esquecen ás persoas do común, ós desempregados, pensionistas, doentes, dependentes, traballadores e traballadoras, e clases medias, que ven diminuír as súas condicións de vida, laborais e salariais.

    Nestas circunstancias, de auténtica emerxencia social, o valor principal, como o foi en 1886, é o da unión, a forza da unidade, para frear e reverter as políticas que esnaquizan as nosas vidas e poñen en risco as das xeracións futuras.

   Por iso non comprendemos as múltiples convocatorias de mobilizacións neste 1º de Maio, algo que, polo demais, ven repetíndose, desde hai anos, para desgraza da clase traballadora. As organizacións sindicais seguro que teñen múltiples razóns para xustificar a súa decisión de facer convocatorias unilaterais, a cada cal máis peregrina, nin sequera son quen de confluír nun único lugar, como mal menor. Non. Polo menos, en Galicia, nas principais cidades e vilas, haberá tres manifestacións, en horarios e lugares diferentes, con reivindicacións distintas, cada cal máis auténtica, máis singular, máis única.

   Moitas persoas, desde hai anos, acoden, con desgana, ás varias convocatorias, mesmo a aquelas que poden simultanear. A maioría da xente desiste e queda na casa ou marcha, aproveitando o día festivo, coa familia e amigos, desenténdese, nun momento en que poñerse á marxe resulta un crime. De tal maneira que o 1º de Maio estase a converter nunha sorte de procesión laica múltiple, cada unha coa súa propia confraría, a única, a auténtica, a verdadeira..., cos seus respectivos pendóns, máis ou menos vermellos, cantos e consignas, para as súas respectivas parroquias, a cada paso máis diminuídas, para alegría e festa da patronal e dos grandes poderes económicos.

   Como dicía aquel multimillonario norteamericano, Warren Buffett, "Hai unha guerra de clases, e a estamos gañando os ricos..."

    

UCRAÍNA

Non é fácil achegarse ó conflito de Ucraína desde unha perspectiva, digamos, non contaminada. Nin sequera sei si é posible. Particularmente, para aquelas persoas que gustamos dos matices, que fuximos do branco e do negro, as que estamos incómodas coas gafas unidimensionais para ver de cerca ou de lonxe.

En Ucraína, como en tantos lugares, conflúen intereses moi diversos. Historicamente, naquel territorio, libráronse batallas horrendas, ocupacións militares, imperios en colisión, revolucións, deportacións en masa, experimentos agrarios, stalinismo férreo… e no imaxinario colectivo, moitos emocionámonos aínda coas escenas que o gran director ruso Serguéi Eisenstein levou ó cinema. Como esquecer a escaleira de Odessa do Acoirazado Potemkim!.

 

     Pero necesitamos compás, agarradeiras, referentes, principios, instrumentos precisos cos que aproximarnos a este conflito complexo que ameaza con traer, unha vez máis, no centenario da Gran Guerra, a violencia armada a Europa. Canto nos costa aprender dos erros do pasado!…

No meu caso manexo -como poido- valores que proclama a Declaración Universal sobre unha Cultura de Paz, aprobada pola Asemblea Xeral da ONU en 1999, pois para min supón unha boa referencia. Non se trata simplemente de educar para a paz, para os dereitos humanos e para a democracia. Trátase de superar a exclusión e a pobreza, defender o diálogo intercultural e a resolución pacífica dos conflitos desde a nonviolencia. Este podería ser un primeiro instrumento de aproximación.

O segundo, ó meu humilde entender, ten que ver coa legalidade e o dereito internacional, coa Declaración Universal dos Dereitos Humanos, os individuais, os colectivos, os ambientais… sen esquecer, obviamente, o dereito á libre autodeterminación dos pobos.

O terceiro, sería, é, unha actitude, un método, o diálogo, a palabra, a man tendida entre as partes, a negociación, a procura do entendemento e do acordo, o trasacordo que dicimos os galegos, coa renuncia expresa ó uso da forza e da imposición, mesmo ós feitos consumados de maneira unilateral.

O goberno de Vítor Yanukóvich non era precisamente un modelo de democracia e de respecto polos dereitos humanos. Tampouco estaba moi pola labor de consultar ó seu pobo sobre o que quería ser de maior, nunha encrucillada difícil, bascular cara Europa Occidental ou cara Rusia. Os intereses económicos, políticos, xeoestratéxicos, no limex da antiga Unión Soviética, estaban e están moi presentes.

O derrocamento violento de Yanukovich no Maidan contou co apoio da UE e dos EE.UU, cegos e cómplices coas milicias armadas de carácter neonazi que impuxeron os seus criterios con crueldade, mesmo ministros no novo goberno. Non foron moi respectuosos coa legalidade internacional e coa defensa dos dereitos humanos ou cos valores cívicos e democráticos. Non sorprende, polo tanto, que a UE e os EE.UU esquezan estes pequenos detalles ou que Rusia non acepte o golpe de estado como forma de cambiar un goberno. Ambos comportamentos políticos non son admisibles en democracia, cos defectos que esta teña.

Desde logo que a ocupación armada de territorios de Ucraína, particularmente, da Península de Crimea (unha República Autónoma), vulnerando a súa soberanía, con tropas non identificadas, aínda que con claro apoio loxístico, militar e político de Rusia, tampouco pode ser aceptada como un comportamento lexítimo e acorde coa legalidade e o dereito internacional.

Os feitos consumados, a escalada de declaracións e de xestos, por tódalas partes, a toma de posicións militares no terreo, as ameazas, directas ou veladas, as sancións unilaterais contra algún dos actores, atentan seriamente a paz en Europa, como tantas outras veces, e as fichas do dominó permanecen fraxilmente ergueitas, balanceándose, a punto de desencadear un proceso imparable.

Por iso son de agradecer os chamamentos ó diálogo, á mediación internacional, á procura de solucións xustas e duradeiras, rebaixando, por todas as partes, a tensión bélica, política, económica e xestual.

A actuación da UE, especialmente a de Alemaña, outra vez Alemaña, foi temeraria. Tanto nos movementos previos, alimentando a tensión, animando a confrontación contra o goberno lexítimo de Yanukovich, pechando saídas pacíficas e negociadas entre o goberno e a oposición, apoiándose en milicias armadas de signo neonazi, perfectamente recoñecibles no Maidan, como nos mellores tempos da Guerra Fría, ás portas de Rusia, e logo, coa marcha dos acontecementos, facendo seguidismo dos EE.UU no seu interese por debilitar o máis posible a influencia rusa, mesmo a costa de atentar contra da propia dependencia enerxética europea do gas ruso.

Si a actuación das autoridades europeas en Ucraína é lamentable, as declaracións do Ministro de Asuntos Exteriores do Reino de España, Sr. Margallo, diante do seu homólogo ruso, Sr. Lavrov, son dunha simpleza cósmica, propias da diplomacia vaticana.

A estas alturas, desde o meu punto de vista, o derrocamento violento de Yanukóvich vulnerou a legalidade e o dereito internacional. Como a ocupación militar rusa. Ou a decisión unilateral do Parlamento de Crimea de promover un Referendo de integración en Rusia volvendo á situación previa a 1954 coa graciosa doazón de Nikita Kruchev a Ucraína. Santa Rita Rita Rita…

Como se ve, a complexidade do conflito, como tantas outras veces, na vella Europa, ameaza con enredalo todo. Non sei si será posible xa volver ó momento previo á revolta do Maidan, retirar tódalas tropas invasoras, controlar as milicias armadas, abrir negociacións entre as partes, goberno e oposición, mediación internacional, respecto pola soberanía e a integridade territorial, eleccións libres e constituíntes, con garantía do dereito de autodeterminación… Quizais xa nada volverá a ser o mesmo en Kiev, en Odessa ou en Sebastopol por moito que soe insistentemente o teléfono roxo nun lugar non identificado do Kremlin…

O festín da cobiza

O Estado Español é hoxe o máis desigual de Europa agás Letonia. Zygmunt Bauman, catedrático emérito de Socioloxía na Universidade de Varsovia, remata o seu interesante libro, A riqueza duns poucos benefícianos a todos?, cunha magnífica cita de Arthur Koestler, da súa Autobiografía II, A escritura invisible, que di “A cegueira voluntaria é hereditaria”.

       Nin que dicir ten que Bauman refuta, con meridiana claridade, a pregunta que da título ó seu libro. De ningunha maneira a riqueza duns poucos, pouquísimos na actualidade, beneficia a maioría social. En absoluto. Cúmprese así a profecía de Mateo coa que abre a súa reflexión: “Porque ó que ten, daráselle máis e abundará, e ó que non ten, aínda aquilo que ten seralle arrebatado”. Como xa adiantara Adam Smith, “Onde queira que exista gran propiedade, hai gran desigualdade. Por cada home rico ten que existir, polo menos, cincocentos pobres”.

Hoxe en día, por desgraza, a tímida proporción establecida por Adam Smith está amplamente superada. Ben recente é o estudio de Intermon Oxfam que amosa como 85 ricos, riquísimos, acumulan tanta riqueza como 3.570 millóns de pobres, pobrísimos, en todo o mundo. A metade da riqueza do planeta está en mans do 1% da poboación. Que acaída era a consigna do 15M!, somos o 99%... E a situación de desigualdade no mundo, e na propia casa, non fai máis que empeorar. Na época da Ilustración, o di moi ben Baumann, o nivel de vida de calquera lugar nunca duplicaba ó da rexión máis pobre. Hoxe, o país máis rico, Qatar, presume de ter unha renda per cápita 428 veces máis alta que a do país máis pobre que é Zinbabue.

Os danos colaterais desta inxusta distribución da riqueza, a escala global, son  brutais, non digamos o sufrimento, pero a outra grande vítima da profunda desigualdade é, precisamente, a democracia, tamén recortada, chámanlle democracia e non o é!!!. A distancia que separa ós de arriba dos de abaixo na xerarquía social non para de incrementarse. A OIT estima que 3.000 millóns de persoas, case que a metade da poboación mundial, vive por debaixo do limiar de pobreza, téñense que valer con menos de 2 dólares diarios!!!. As 20 persoas mais ricas do mundo, entre eles, o noso Amancio, teñen recursos iguais ós de mil millóns de pobres.

A situación é tan paradoxal que a diferencia entre os países mingua mentres que dentro de cada país a desigualdade medra. Un dos cambios máis dramáticos que se está a producir é a degradación progresiva das clases medias, a súa conversión paulatina no chamado “precariado”. Hoxe, o futuro dun neno ou dunha nena está claramente determinado polas súas circunstancias sociais, por onde naceu e pola situación social dos seus pais, a boa estirpe, que diría Mariano Rajoy, e non polo seu propio talento e esforzo. Nos anos ’60, o salario medio dun director executivo era aproximadamente 12 veces maior que o salario medio dun obreiro fabril. Hoxe, está por riba das 531 veces.

Os neoliberais de tódalas pelaxes dan por feito que as nosas diferentes capacidades, como a nosa estatura, veñen determinadas polo nacemento. Para eles, as persoas pouco ou nada podemos facer para cambiar o noso destino. Entre as súas grandes mentiras está tamén a de pensar que o crecemento económico resolve tódolos males, que o consumismo desmedido achéganos á felicidade, que a desigualdade entre as persoas é natural e que a competitividade é o mellor camiño para acadar a xustiza social. Mentres se esforzan por facernos crer as súas mentiras, a desigualdade social está medrando a unha velocidade sen precedentes. As dez persoas máis ricas do mundo acumulan unha riqueza de 2.700 millóns de dólares, é dicir, toda a economía francesa, a quinta do mundo. O noso Amancio Ortega, propietario de máis de 1600 tendas de Zara, gañou, en 2011, 66 millóns cada día, tódolos días. E isto acontece, como os bancos, as grandes multinacionais, os políticos corruptos, nun tempo de austeridade máxima para a inmensa maioría, para o 99,9%.

Richard Rorty, en “Forxar o noso país: o pensamento de esquerdas nos EE.UU do s. XX”, afirma que “Mentres o proletariado estea distraído da súa propia desesperación con acontecementos ficticios creados polos medios de comunicación… os superricos non teñen nada que temer”.

E Daniel Dorling, pola súa parte, considera que da mesma maneira que durante moitos séculos considerouse normal a escravitude ou que as mulleres non puideran votar, “outras grandes inxustizas do noso tempo son, para moitos, sinxelamente parte da paisaxe da normalidade”.

Non hai beneficios na cobiza, para ninguén, só para os cobizosos. A este paso, a crecente acumulación de ira, de odio e de resentimento social, explotará con certeza e -de seguro- derivará en violencias e destrución, en saqueos e incendios, sona de algo?, de tantos e tantos excluídos do festín da cobiza… e o lamentaremos. Se quedara unha pinga de cordura, aínda que fose de egoísmo lúcido, alguén tería que mandar parar. Pero como dixo Koestler, a cegueira voluntaria é hereditaria…

Que democracia queremos?

Que democracia queremos?

Manuel Dios Diz

Espazo Ecosocialista Galego

Hotel Compostela, 20 de Febreiro de 2014

Acto de AGE*

Se nos interrogamos pola democracia que queremos, estamos afirmando que a democracia realmente existente non nos gusta. Aínda resoan en moitas conciencias os ecos daqueles berros do 15M: que non nos representan, que non!, a esixencia dunha democracia xenuína, a democracia real xa! ou Chámanlle democracia e non o é!

José Saramago, con tino, dicía: "A democracia en realidade non existe. (...) Na miña opinión, quen verdadeiramente manda son institucións que non teñen nada de democráticas, como o Fondo Monetario Internacional, as fábricas de armas ou as multinacionais farmacéuticas…"

Son cada vez máis as persoas que identifican, con razón, a democracia neoliberal cunha democracia de baixa intensidade, mesmo cunha democracia autoritaria (lei se seguridade cidadá, lei de seguridade privada, restrición crecente de dereitos e liberdades, fin da xurisdición universal), ou se queredes como a ditadura dos mercados, iso que Martiño Noriega tanto repite, os mandados dos mandados. Os gobernos son vistos como os gabinetes de xestión dos intereses dos grandes poderes económicos e financeiros contra as maiorías sociais, a xente do común, que diría Beiras.

Hai pouco, Intermon Oxfam, con ocasión do Cumio de Davos, ese lugar inaccesible entre montañas nevadas onde se reúnen as elites globais para xearnos o futuro a todas e todos, fixo público un demoledor informe que viña a resaltar un feito: canta maior é a desigualdade, menor é a xustiza, e tamén menor resulta a democracia. Asistimos a un paradoxo: mentres aumenta o número de réximes democráticos no mundo, a democracia, as bases e as condicións da democracia, dentro de cada estado, diminúen.

En realidade, a escala global, vivimos nunha plutocracia, unha minoría de estados, chámense G7, G8 ou G20, deciden por todas e todos, póñense por riba de 193, ó tempo que baleiran de contido á propia ONU, que tampouco é unha democracia. Pero o mesmo acontece a escala nacional ou local: a democracia vaise esvaíndo e, cada día máis, a plutocracia tecnocrática e corrupta lexisla e goberna para as elites económicas, mesmo sen ser elixida por canles democráticas. Son, en realidade, os xestores dos grandes poderes, máis e máis alonxados da cidadanía por muros de privilexios e barreiras de incomprensión.

Joan Subirats preguntábase sobre que democracia temos e que democracia queremos. Constataba que entre 1945 e 1975, en tres décadas, reducírase á metade a desigualdade en Europa Occidental como consecuencia de políticas redistributivas que se consolidaron logo da IIGM, o que coñeciamos, desde logo moi tardiamente e de maneira moi feble aquí, como o Estado do Benestar. Alguén o cualificaba, no noso caso, como Estado de Medioestar. Pero, desde 1975, estamos asistindo a un brutal proceso de transferencia de renda, de saqueo, de espolio, onde a desigualdade foi medrando e, de feito, voltamos a ter niveis de desigualdade que nos retrotraen á primeira metade do século XX. O Estado Español ve hoxe como os logros sociais conseguidos con tanto esforzo se van deteriorando rapidamente e están xa, estruturalmente ameazados. Cando Warren Buffet, un lobo de Wall Street, o número 13 na lista Forbes, dicía: "Claro que existe a loita de clases, e os ricos a imos gañando”, acertaba. Para a gran maioría da nosa cidadanía estamos xa no Estado do Malestar.

Débese a que nesta confrontación entre os de arriba e os de abaixo (os de arriba, os que se reúnen en Davos, os que ocupan as portadas de Forbes, o capitalismo especulativo e financeiro, completamente desregulamentado), os que alimentan os paraísos fiscais, mudaron a economía produtiva por unha economía de casino controlada por eles. E substituíron, como trileiros, os valores cívicos e democráticos polos valores do mercado.

Da mesma maneira que máis desigualdade significa menos xustiza, menos democracia, significa tamén menos futuro para cada vez máis sectores sociais, particularmente para a mocidade, para os mais febles e tamén para as clases medias, a cada paso máis demediadas. As cifras estatísticas son abraiantes. Por exemplo: máis do 50% dos menores de 30 anos non tiveron nunca un emprego!!!

Pero abonda xa de facer diagnósticos que todas e todos partillamos.

Trátase de propoñer a democracia que queremos, porque parece evidente que a existente non serve para resolver os problemas das persoas. O bipartidismo, o modelo saído da Transición, a democracia case que orgánica, está esgotada. Máis aínda: está podre, fede por todas partes, non importa a onde se mire. Por iso consideramos que vivimos tempos de excepción, por iso é tempo de acción, de acción cooperativa e unida.

Cando falamos dunha nova democracia teriamos que empezar por mirar para nós mesmos. Un novo modelo democrático, que substitúa o actual ten que comezar por nós mesmos. Non podemos propor á sociedade unha nova cultura política (novas maneiras de actuar e de intervir politicamente, unha nova democracia, si representativa, pero tamén participativa, moito máis directa, máis horizontal, máis transversal, menos vertical, menos autoritaria, máis aberta e plural, máis interactiva, menos pasiva…)… non podemos propoñela se seguimos a manexarnos polos métodos e as maneiras da vella política, da vella democracia.

Por iso, cando queremos facer chegar á cidadanía, á sociedade civil, aires novos de esperanza e de ilusión, non podemos, entre nós mesmos, na nosa vida persoal e social, pero tampouco internamente, nos partidos e nas coalicións, continuar a pelexar pola hexemonía. Somos e queremos ser un modelo de cooperación política, nós mesmos definimos o noso proxecto como unha cooperativa política, porque non cremos nos partidos guías nin nas tutelas nin no clientelismo… porque non acreditamos nunha vangarda que todo sabe e que todo entende, á marxe da cidadanía, dos movementos sociais… porque reclamamos o noso dereito a construír unha nova cultura política, mesmo cometendo erros, que de ben seguro cometeremos. E serán erros lexítimos, erros dunha cidadanía libre que constrúe o seu futuro partillando o seu presente.

Se algo puxo de manifesto o movemento 15M foi precisamente a desafección coas actuais maneiras e modos de participación política, cunhas prácticas, discursos, actitudes e estruturas organizativas que están en aberta contradición co que lle propomos á sociedade. Esa terrible contradición entre o que dicimos e o que facemos, entre a prédica e o reparto de millo.

Todo o que estou a comentar está en directa relación coa democracia que queremos, unha democracia xenuína, interna e externamente, moito máis aberta e participativa, onde os valores cívicos e democráticos, a ética pública, as virtudes de cidadanía, a honestidade, a decencia, a honradez e o compromiso sexan as bases fundamentais da nosa actuación política.

Xunto con iso, claro que si, radicalidade democrática, republicanismo, transparencia, sustentabilidade, xustiza social, protección das persoas, cultura de paz, dereito a decidir todo, soberanismo cívico, como eixes centrais sobre os que vertebrar un novo proceso constituínte.

Cando falamos de democracia participativa, facémolo porque non nos chega con que nos reconten cada catro anos, queremos contar, non simplemente ser contados; queremos ser protagonistas, actores, construtores do noso propio futuro, para dar cumprimento a  aquilo que tan magnificamente berrou Madiba: "Son o amo do meu destino, son o capitán da miña alma”.

A política ten que servir para que a sociedade evolucione, para resolver os problemas novos e vellos da cidadanía... se non é así, non vale… non nos vale, nin a nós nin a ninguén.

Desde a nosa perspectiva son tres as liñas básicas para orientar a nosa acción política:

•       Defensa dunha nova cultura da sustentabilidade ecolóxica e social

•       Participación cidadá e máis democracia

•       Defensa do ben común

Boaventura de Sousa Santos, desde Coímbra e por todo o mundo, leva anos, reivindicando "democratizar a democracia”.

Desde a nosa perspectiva, democratizar a democracia, aquí e agora, significa, reformar a lei e o sistema electoral, implantar a proporcionalidade, suprimir os limiares mínimos para obter representación nas cámaras, converter Galicia nunha circunscrición única, promover as listas desbloqueadas en todo os procesos electorais, establecer eleccións primarias para escoller as persoas candidatas, mesmo decidir por votación a orde dos postos nas listas entre afiliados e simpatizantes, e dotar ós programas electorais da condición de "contratos vinculantes" para que poidan ser requiridos polo Valedor ou Valedora no caso de incumprimento manifesto.

Para nós, Democratizar a democracia significa, agora, ampliar a obrigatoriedade legal de discutir en Pleno no Parlamento de Galicia as ILPs (Iniciativas Lexislativas Populares), implantar os referendos por iniciativa popular, as mocións de confianza popular, fórmulas de fiscalidade participativa, os orzamentos participativos, as prácticas de goberno aberto, os consellos e as estrutura de participación política en todo os ámbitos, as redes de participación cidadá…

Débese limitar por lei o número de mandatos en cargos electos, así como aprobar mecanismos de revogación, prohibir a acumulación de cargos, suprimir os privilexios aparellados ó cargo, establecer topes máximos de remuneración, a obrigatoriedade dos debates electorais e máis a limitación de gasto nas campañas e dotarnos dunha lei de financiamento estrito dos partidos…

Estas son algunhas das nosas propostas para democratizar a democracia. Non están todas, probablemente falten moitas máis, pero queremos poñer en marcha este proceso acompañando e acompañados pola cidadanía galega. Xuntos, xuntas, porque efectivamente, xuntos podemos… e, ademais, debemos.

Remato xa, Vicens Navarro, onte, dicía que “Democracia e benestar, e calidade de vida son, pois, as dimensións claves que deberían definir ás esquerdas. Democracia como fin, e democracia como estratexia”.

Moitas grazas.

* Texto da intervención no Acto de AGE en Compostela sobre: Que democracia queremos?

Valores, principios y virtudes cívicas

La educación para la paz reconfigurada

La perspectiva de las víctimas*

Xabier Etxeberría
Los libros de la Catarata, Madrid, 2013.

         Hace ya algunos años, con ocasión de unos Encuentros de Educación para la Paz que organizamos en Santiago de Compostela, conocí personalmente, a Xabier Etxeberría. Sabía de el por sus publicaciones, por su buen hacer en Bakeaz, por su trabajo profesional en la Universidad de Deusto, de la que hoy es catedrático emérito de Ética, y de sus preocupaciones y lineas de investigación. Por eso no me sorprende nada su último libro, “La educación para la paz reconfigurada” así como su enfoque principal, “La perspectiva de las víctimas”. Quizás no podía ser otra persona mas que Xabier Etcheberría, y desde la experiencia vivida (y sufrida) en el País Vasco, el que hiciera esta revisión en profundidad, de los contenidos, objetivos, metodologías de la educación para la paz, con el enfoque y la mirada de las víctimas, de todas las víctimas de las violencias.

        Victoria Camps, en el Prólogo, ya destaca que es precisamente la perspectiva de las víctimas, y en Euskadi, el elemento más innovador de esta necesaria publicación, en un contexto donde la tentación más fácil sería la de esconderse, la de ampararse en una supuesta neutralidad, que el autor califica de trampa y cobardía, para apelar a lo que llama “la empatía de la imparcialidad” porque frente a la justicia (o a la injusticia) no está permitido ser neutral.

        El profesor Etxeberría adelanta en su introducción su hoja de ruta, dar una panorámica de la educación para la paz, actualizar lo mucho hecho con un enfoque global frente a las violencias, así, como nos gusta decirlo, en plural, y con novedades muy relevantes, de la que no es la menor, la mirada de las víctimas, todas iguales y todas diferentes, con visión de universalidad, en el País Vasco, en el Estado y, particularmente, en América Latina, con la que el autor mantiene viejas querencias y preocupaciones.

        Quisiera destacar la completa y actualizada bibliografía, clasificada segun sus temáticas, así como el reconocimiento, al que me sumo, por el trabajo colectivo de Bakeaz y al equipo que participó en los debates previos de cada capítulo, varios de ellos amigos y colegas, como son: Martín Alonso, Galo Bilbao, Sara Maza, Javier Merino, María Oianguren y a Josu Ugarte,  a quien desde aquí mando un abrazo agradecido y de reconocimiento.

        Xabier Etxeberría, hace un muy pormenorizado recorrido sobre el enfoque y el alcance de la educación para la paz desde los años ’80, sus fuentes de inspiración, su fundamentación teórica, sus componentes iniciales, el enfoque socioafectivo... para resaltar, en cada ámbito, el enfoque substantivo de las víctimas. Analiza luego los agentes de la educación para la paz e incorpora a las víctimas como agentes, ¿a cuales?, a todas ellas, a las víctimas en sentido moral, todas las que sufren a consecuencia de algo, en su cuerpo, en su psique, en sus bienes... en su dignidad, las víctimas de todas las violencias, de la estructural, de la directa, de la cultural, para considerarlas educadoras, porque somos educados por las víctimas, de ahí la necesidad de visibilizarlas, aunque reconoce con acierto que no cualquiera víctima está llamada a intervenir directamente en el aula.

        En los referentes éticos generales de la educación para la paz considerados desde la perspectiva de las víctimas se detiene en los valores, en los pricipios y en las virtudes. También los violentos siguen conservando su condición de dignidad. La noviolencia, la desobediencia civil, la fidelidad a la memoria asentada en la verdad, la justicia restaurativa, el reconocimiento, las virtudes para convivir, las privadas y las cívicas, los horizontes y los modelos pedagógicos de la educación para la paz inspirados en las víctimas, están sustentando poderosamente una publicación que agradecemos, por su oportunidad, solidez y rigor.

* Comentario publicado en Cuadernos de Pegadogía en el número 442, correspondiente a este mes de Febrero.

        

Y FEDERICO MAYOR VOLVIÓ A LA UNESCO

 Federico Mayor con Edgar Morin

Amaneció un día magnífico en París, luego de un Domingo soleado que aprovechamos para perdernos por calles y parques, después de varios meses sin ver el sol en Santiago de Compostela. Fue el pasado lunes, 3 de Febrero. Llegamos a la sede de la UNESCO, en la Place Fontenoy, temprano, a las 9 eran las acreditaciones, por la Rue Zufren. Se notaba bullicio. Las personas se paraban antes de pasar el scaner de seguridad. Nos acompañaron a la Sala X, lugar donde se celebran las reuniones habituales del Consejo Ejecutivo de la UNESCO. Es un espacio amplio, luminoso, dispuesto en varios círculos concéntricos en donde se sitúan la presidencia, el secretariado, los relatores, invitados, delegaciones… en el techo un artesonado que simula una estrella, en los asientos la traducción simultánea en los idiomas oficiales, en la parte superior, los intérpretes. En el centro, una cámara de la televisión de la propia institución.

         La delegación de la Fundación Cultura de Paz era amplia. La expectación enorme. Muy pronto la sala estaba llena.

Federico Mayor y Boutros Ghali

Toda la sala puesta en pié felicitó al profesor Mayor en su 80 Aniversario

         Federico Mayor Zaragoza, ex director general de la UNESCO entre 1987 y 1999, se movía como pez en el agua. Volvía al lugar en donde había conseguido aprobar resoluciones y declaraciones de enorme relevancia, particularmente, la de Cultura de la Paz y su Plan de Acción, luego asumida por la Asamblea General de la ONU en 1999. Estaba acompañado por Georges Kutukdjian, promotor del homenaje por su 80 Aniversario, junto con otras personalidades de un Comité amplio y plural, en el que participaron Françoise Riviére, Breda Pavlic, Doudou Diene o Pío Rodríguez, miembro del Consejo Ejecutivo y único representante de España que tomó la palabra en el acto de homenaje. El embajador, delegado permanente ante la UNESCO, D. Juan Manuel Barandica Luxán, presente en la sesión de la mañana, optó por el silencio.

La esposa de Federico Mayor, Cheles, y sus dos hijos, Pablo y Federico

         Todo fueron reconocimientos, elogios, semblanzas y recuerdos emocionados de personalidades destacadísimas de la vida de la UNESCO sobre la figura, el pensamiento y las acciones llevadas a cabo por el que fuera Director General durante 12 años. La huella dejada en aquella institución por el profesor Mayor Zaragoza, desde el más humilde funcionario hasta los directores ejecutivos, ha sido enorme. Todas las intervenciones reflejaban cariño y añoranza, desde la actual directora, Irina Bokova, su antecesor, Amadou Mahtar M’Bow, su sucesor, Koichiro Matsuura o el propio presidente del Consejo Ejecutivo en la actualidad, Mohamed Sameh Amr.

Una parte de la delegación de la Fundación Cultura de Paz

         Si tuviera que destacar algunas de las intervenciones que a mi más me han impresionado, sin duda, tendría que citar las de Mihail Gorvachov, Mary Robinson, Koffi Annan o Mario Soares.

         Especialmente emotivas fueron las palabras de Boutros Ghali, ex secretario general de las Naciones Unidas, las de Robert Badinter, ex- ministro de Justicia francés con Miterrand, Henri Lopes, Aminata Tahoré o la de Edgar Morin. Todos coincidieron en destacar su papel, su capacidad para hacer posibles los imposibles, su apuesta por Africa y por la educación para todos. E incluso hubo tiempo para que un grupo de funcionarios y funcionarias de la UNESCO le cantaran el cumpleaños feliz.

         Federico Mayor Zaragoza, contestó y agradeció a todas y todos, a quien no pudo nombrar, los citó por escrito, y figurarán en las actas de la reunión. Habló de su paso por la institución internacional que representa a la intelectualidad de la ONU, apeló a que debe recuperar su protagonismo para construir la paz en la mente de los hombres, con independencia y rigor, con coraje cívico, colocándose al frente de las reivindicaciones que figuran en la Carta Constitutiva de la UNESCO y en la Declaración Universal de los Derechos Humanos, nosotros los pueblos, para evitar a nuestros hijos el horror de la guerra, todos iguales en dignidad, con los valores cívicos y democráticos en el horizonte, la justicia, la solidaridad, la igualdad, la fraternidad, frente a los valores de los mercados, promoviendo la Cultura de la Paz, la educación para la paz, los derechos humanos y la democracia, de la necesidad y urgencia de una Declaración Universal sobre la Democracia; del diálogo intercultural y la alianza de civilizaciones, de la superación de la pobreza y la exclusión, de la prevención y la consolidación de la paz, resolviendo pacíficamente los conflictos.

Intervención de Aminata Tahoré

         Hizo especial hincapié en la refundación de las Naciones Unidas, del papel de la UNESCO en esa tarea, con representación de la sociedad civil y de los estados, sin derechos de veto, con voto ponderado y de todos los países, con un Consejo del Medio Ambiente y otro de carácter Socioeconómico, además del de Seguridad, para hacer frente a los desafíos globales, la guerra y los conflictos bélicos, el terrorismo, los tráficos de personas, de armas, de órganos, de drogas, para cerrar de una vez los paraísos fiscales, evitar el armamentismo y el poderío nuclear.”Ya está bien de que unos pocos decidan por todos, basta de G7, G8, G20, no es la plutocracia sino la democracia verdadera a todas las escalas, también en la global”. En algunas intervenciones le pidieron que liderara la Declaración Universal por la Democracia.

         El embajador, delegado permanente de España ante la UNESCO, Sr. Barandica Luxán, escuchaba con una actitud entre displicente y ausente, en alguna ocasión sonreía, se revolvía en el asiento, comentaba algo con quien parecía su secretaria, miraba el reloj, se le hacía muy larga la ceremonia, tanto que apenas finalizó de hablar Federico Mayor, se ausentó, escuchando de fondo la atronadora salva de aplausos con toda la sala puesta en pié en honor del profesor Mayor.

         Debo reconocer que sentí vergüenza y desprecio por el representante del gobierno del Reino de España ante la UNESCO. Luego, en los corrillos, no se hablaba de otra cosa. Para bajar el tono de mi indignación me acordé de los Diplomáticos de Monte Alto…

        

Parabéns, profesor Mayor

         Quen o diría!, como pasa o  tempo!. Ou mellor dito, pasamos nós por el, case sen darnos conta. En moitas ocasións preguntáronme pola idade do profesor Mayor Zaragoza. Cando contestaba, a incredulidade do interlocutor víaselle nos ollos, moi difícil de ocultar. A el mesmo tentei sacarlle o secreto que, como catedrático de bioquímica, sospeitaba que gardaba celosamente. Non fun quen. Algún antioxidante natural, en doses pequenas, coa comida. Pouco máis. A verdade, sempre pensei que era a vainilla…

         O lía con puntualidade nos números de El Correo da UNESCO, nas súas editoriais, sabía da súa biografía, da fundación, con Severo Ochoa, do Instituto de Bioloxía Molecular, da promoción do Plan Nacional de Prevención da Subnormalidade, e da súa carreira política, ministro, deputado, eurodeputado… e coñecino persoalmente no ano 2000. Viña de rematar, por vontade propia, o seu segundo mandato como Director Xeral da UNESCO. Volvía a Madrid. Deixara unha pegada extraordinaria na institución que el cualificaba, con frecuencia, como a intelectualidade da ONU. Pero, sobre todo, deixaba unha responsabilidade que o cambiou a el para sempre. A súa maneira de entender o mundo, de achegarse ás persoas, ós educadores e ás educadoras, ós grandes problemas da humanidade, xa non foi o mesmo, logo do seu paso pola Praza de Fontenoy en París. No 2000, precisamente, fundou a Fundación Cultura de Paz, e asinou un Convenio de Colaboración co Seminario Galego de Educación para a Paz. En 2004, decidiu que foramos a súa delegación en Galicia, xunto con Madrid e Barcelona. E a partir de aí, unha amizade crecente, gratitude e xenerosidade a mans cheas.

         Probablemente o seu logro máis coñecido ten que ver coa Declaración Universal da Cultura da Paz, a que conseguiu aprobar, por sorpresa, na Asemblea Xeral en 1999. Un tema que viña de longo, desde Yamoussoukro, en Costa de Marfil, no corazón de África, dez anos antes, aquel congreso internacional sobre a paz na mente dos homes, que desenvolvía a extraordinaria Carta Constituínte da UNESCO, aquela que cita ó profeta Isaías cando di: “Das súas espadas farán reixas de arados e das súas lanzas, fouces. Non alzarán a espada uns contra outros, nin se prepararán para a guerra…

         Conta o profesor Mayor que cando chegou a Oxford por primeira vez para traballar co Premio Nobel de Química, Hans Krebs, atopou que o lema daquel Condado era “Sapere aude”, atrévete a saber. Cando regresou descubrira que, tan importante como atreverse a saber era saber atreverse porque, efectivamente, saber sen atreverse a contalo, calar, a procesión dos caladiños, o silencio dos que podendo (e debendo) falar calan é, como dicía o Mahatma Gandhi, aínda máis atroz que as persoas malas.

         Para Federico Mayor, a expresión suprema da cultura é o comportamento cotiá, e os dereitos humanos o noso referente ético universal, porque a guerra e a violencia, como afirmaba o Manifesto de Sevilla de 1986, logo asumido pola UNESCO, non son fatalidades biolóxicas. Para o profesor Mayor, a aprendizaxe da democracia é a pedagoxía da paz.

         Calquera estado democrático, respectuoso coas persoas que como Federico Mayor Zaragoza acadaron o máximo nivel electivo no ámbito internacional, debera ser un ben a protexer, a ter en consideración, a escoitar, a coidar, a promover. Nada máis lonxe da realidade. O actual goberno, como o de Aznar no pasado, o consideraron como un inimigo, alguén a quen ocultar, un estorbo. Obsesión banal tendo en conta a súa grandeza humana, profesional e política.

         A UNESCO, polo contrario, faralle unha homenaxe, polo seu 80 aniversario, o vindeiro día 3 de Febreiro en París, nun Simposio Internacional sobre Cultura de Paz, coa participación da actual Directora Xeral, Irina Bokova, de Amadou Mahtar M’Bow, o predecesor de Mayor Zaragoza no cargo, de Lula da Silva, Mary Robinson, Kofi Annan… ou Boutros Boutros Galli, entre outros dos máis grandes. E ali estaremos, compartindo cariño, afecto e gratitude,

         Trasladareille os nosos parabéns e o desexo de que cumpra moitos máis, coa mesma lucidez e grandeza. Parabéns a voçé, profesor Mayor, e moitas grazas por permitirnos gozar da súa sabiduría e amizade.

Construir la paz, cada día, todos los días...

30 de Enero, Día Escolar por la Paz

Construir la paz, cada día, todos los días.

        El próximo 30 de Enero conmemoraremos, un año más, en muchos colegios e institutos del conjunto del Estado, el DÍA ESCOLAR POR LA PAZ Y LA NOVIOLENCIA, en siglas, DENIP. 

http://es.wikipedia.org/wiki/D%C3%ADa_Escolar_de_la_No_Violencia_y_la_Paz

         Se cumple el 66 Aniversario de la muerte de Mahatma Gandhi, una personalidad aun muy desconocida en muchos aspectos, particularmente, las bases fundamentales de su pensamiento y de su vida política.

        Son miles los profesores y profesoras que aprovecharán sus aulas para hablarle al alumnado sobre este hombre menudo, aparentemente muy débil, el protagonista principal de la independencia de la India de la corona británica, y de su muerte violenta en 1948 a manos de un fundamentalista de nombre Nathuram Godse, el mismo año en que se aprobaba la Declaración Universal de los Derechos Humanos, que el Mahatma conoció y sobre la opininó favorablemente luego de consultar con su madre que echaba en falta, al lado de los derechos, los deberes, sabia mujer!, o de la doctrina de la desobediencia civil y su vigencia en la actualidad. Incluso harán referencia a que su vida, su pensamiento y su actitud inspiró a otros grandes líderes internacionales como Martin Luther King o Nelson Mandela, recientemente fallecido.

http://www.un.org/es/documents/udhr/

        Nuestro compañero y colega Lois Trigo escribió, en lengua gallega, un libro de referencia, titulado "Gandhi, vida, obra y pensamiento", publicado en 1998, muy completo, un profundo acercamiento vivencial a la práctica política, a la ahimsa jainista y al discurso pacifista de Mohandas.

http://es.wikipedia.org/wiki/%C3%81himsa

        Aunque cueste creerlo, Gandhi nunca recibió el Premio Nobel de la Paz, a pesar de que había sido propuesto como candidato, nada menos que, en cinco ocasiones, entre 1937 y 1948. En este caso, el Comité Nobel reconoció públicamente su gran error, aunque lo hizo con mucho retraso y ni siquiera lo concedió a título póstumo.

        Son muchos los pensamientos de Gandhi popularizados entre la ciudadanía. Probablemente "No hay caminos para la paz, la paz es el camino" sea el más reconocido. Sin embargo tiene otras reflexiones muy relevantes, para alumnas y alumnos, como por ejemplo, aquella que hace referencia a que "La violencia es el miedo a los ideales de los demás". También conviene recordar su crítica demoledora a la Ley del Talión: "Ojo por ojo y acabaremos todos ciegos". O aquella otra apelación directa a cada uno de nosotros: "Sí quieres cambiar el mundo, empieza por cambiarte a ti mismo" y que tanto nos cuesta aplicar. Para mi, personalmente,  hay un pensamiento del Mahatma, en relación con el demonio y la maldad, que siempre resuena en mis oídos: "Los únicos demonios que existen son aquellos que se esconden dentro de nuestro propio corazón".

        Y una reflexión que tardé en asumir, lo reconozco, fue aquella en la que Gandhi afirmaba, con sabiduría, que "Lo que consigues con violencia, te será arrebatado con una violencia aún mayor". Por último, en este breve resumen de pensamientos, me gustaría citar aquel que dice: "Aun más atroz que la gente mala es el silencio de las personas buenas".

Llorenc Vidal

        El Día Escolar por la Paz y la Nonviolencia, cada 30 de Enero, impulsado desde hace ya tantos años por Llorenc Vidal, al que hemos seguido tanto desde la distancia, tiene que servir no solo para traer al presente el ejemplo de la vida y el pensamiento de hombres y mujeres como Gandhi, referentes imprescindibles del pacifismo y de los derechos civiles, de la desobediencia de las leyes injustas, de la ahimsa, o noviolencia, sino también para motivar el mayor y mejor tratamiento transversal de la educación y la cultura de la paz, los juegos y las dinámicas de aula, los recursos didácticos novedosos, las metodologías más activas y participativas, los audiovisuales, las nuevas tecnologías y los contenidos propios de una materia como la Educación para la Ciudadanía y los Derechos Humanos, tan necesaria!, tan en peligro!, con la que abordemos la enseñanza y el aprendizaje de los valores democráticos, las virtudes cívicas comunes, no la moral personal de nadie, ni los principios confesionales de creencias particulares, más o menos adoctrinadores, para conseguir que avance la convivencia escolar, la solución pacífica de los conflictos, la tolerancia, la solidaridad, la justicia.

        Vivimos tiempos complejos, muy violentos con los más débiles, aquí y en todas partes, especialmente derivados de una violencia estructural muy cruel, a veces opaca, otras sutil, pero brutal en todos los casos para con las personas del común, consecuencia de políticas injustas que llevan al hambre, a la miseria, a la desigualdad más extrema para la mayoría de la población, en particular, a la más indefensa, a niños y niñas, ancianos y personas enfermas, muchas que nunca antes habían recurrido a la asistencia social, o a los comedores de las organizaciones humanitarias, o a los bancos de alimentos... y que ahora buscan ayuda allá donde pueden, calladamente, con vergüenza, en muchos casos. Y esto está aconteciendo ante nuestros ojos,  mientras que los más ricos defraudan a manos llenas y roban, y ponen sus insultantes fortunas a buen recaudo, en los paraísos fiscales, o incrementan escandalosamente sus beneficios, aumentando así la desigualdad y la injusticia. De esta violencia estructural también debemos hablar en el Día Escolar por la Paz y la Noviolencia. Y buscar soluciones, individuales y colectivas, pacíficas y noviolentas, como mejor homenaje a Gandhi y a todas las grandes figuras históricas del pacifismo, las más conocidas y también a las más anónimas, a aquellas que están a nuestro lado y que pocas veces reconocemos.

        En las páginas web de varias de las organizaciones que conforman AIPAZ, la Asociación Española de Investigación para la Paz que me honro en presidir, podrán encontrar muchas más sugerencias e inspiración para mejor conmemorar el 66 aniversario de la muerte de Mahatma Gandhi.

        Y desde AIPAZ queremos animar a profesores y profesoras, padres y madres, instituciones, medios de comunicación a construir, como este blog, la paz cada día, todos los días, con nosotros mismos, con los demás, a educar y a investigar sobre la paz y los conflictos, para mejorar la convivencia escolar y democrática, para esto tiene que servir la celebración del Día Escolar por la Paz, el 30 de Enero, y los 365 días del año restantes, porque la Cultura de la Paz, la educación para los derechos humanos y la democracia, el diálogo intercultural, la superación de la exclusión y la pobreza, o la prevención y la consolidación de la paz, no son, no pueden ser, flor de un día.

¡Feliz Día Escolar por la Paz y la Nonviolencia, feliz 30 de Enero!